Ayak ve Ayak Bileği Cerrahisi

Ayak ve ayak bileği; vücut ağırlığının taşınması, dengenin korunması, yürüme, koşma ve sıçrama gibi hareketlerin gerçekleştirilmesinde görev alan karmaşık bir anatomik yapıdır. Bu bölgedeki kemikler, eklemler, bağlar, tendonlar, kaslar ve sinirler birlikte çalışarak hareketin kontrollü biçimde gerçekleşmesini sağlar.

Ayak veya ayak bileğindeki bir problem yalnızca ağrılı bölgeyi etkilemez. Yürüme biçimi değişebilir; diz, kalça ve bel bölgesine binen yük de farklılaşabilir. Bu nedenle tedavide yalnızca ağrının bulunduğu nokta değil, ayağın yapısı, bacak dizilimi, kas gücü, hareket kapasitesi ve yürüme şekli birlikte değerlendirilmelidir.

Ayak ve ayak bileği cerrahisi; doğuştan veya sonradan gelişen şekil bozuklukları, spor yaralanmaları, bağ ve tendon problemleri, kıkırdak hasarları, kırıklar, sinir sıkışmaları ve ileri eklem kireçlenmelerinin tanı ve tedavisiyle ilgilenir.

Her ayak ve ayak bileği problemi ameliyat gerektirmez. Birçok hastada uygun ayakkabı, tabanlık, egzersiz, fizik tedavi, aktivite düzenlemesi, ilaç veya enjeksiyon gibi ameliyatsız yöntemler öncelikle değerlendirilir. Cerrahi tedavi; şikâyetlerin devam ettiği, yapısal bozukluğun ilerlediği veya yaralanmanın ameliyatsız yöntemlerle iyileşmesinin beklenmediği durumlarda gündeme gelebilir.

Kapak görseli: Hazırlanan “Ayak ve Ayak Bileği Cerrahisi – Op. Dr. Burak Demirkıran” görseli bu bölümün üzerinde kullanılmalıdır.

Ayak ve Ayak Bileğinin Yapısı

Ayak ve ayak bileği, çok sayıda kemiğin ve eklemin birlikte çalıştığı karmaşık bir sistemdir.

Bu yapı genel olarak:

Tibia, yani kaval kemiği
Fibula
Talus
Kalkaneus, yani topuk kemiği
Tarsal kemikler
Metatars kemikleri
Parmak kemikleri
Ayak bileği bağları
Aşil tendonu
Ayak tabanı bağ dokusu
Ayağı hareket ettiren kas ve tendonlar
Sinirler ve damarlar

tarafından oluşturulur.

Ayak bileği eklemi ayağın yukarı ve aşağı hareketine katkı sağlar. Ayak arkasındaki ve ortasındaki eklemler ise zemine uyum, denge ve yük aktarımında görev alır.

Ayak tabanındaki doğal kavisler, vücut ağırlığının dağıtılmasına ve yürüme sırasında oluşan kuvvetlerin emilmesine yardımcı olur.

Ayak ve Ayak Bileği Ağrısı Neden Olur?

Ayak ve ayak bileği ağrısının tek bir nedeni yoktur. Ağrının yeri, başlangıç şekli, aktiviteyle ilişkisi ve eşlik eden belirtiler tanıda önemlidir.

Sık görülen nedenler şunlardır:

Ayak bileği burkulması
Bağ yaralanmaları
Aşil tendinopatisi
Aşil tendon kopması
Plantar fasiit
Halluks valgus
Halluks rigidus
Düz tabanlık
Yüksek kavisli ayak
Çekiç parmak
Morton nöroması
Ayak bileği kıkırdak lezyonu
Ayak ve ayak bileği kireçlenmesi
Tendon yaralanmaları
Stres kırıkları
Ayak ve ayak bileği kırıkları
Sinir sıkışmaları
Enfeksiyonlar
Romatizmal hastalıklar
Diyabete bağlı ayak problemleri

Ayakkabı seçimi, kas gücü ve kişinin doğal yürüme biçimi mekanik ayak ve ayak bileği ağrılarında etkili olabilir. Uygun ayakkabı, bazı hastalarda ayağın mekanik yapısının desteklenmesine yardımcı olabilir.

Hangi Belirtilerde Ortopedi Muayenesi Gerekir?

Aşağıdaki durumlarda ortopedi ve travmatoloji değerlendirmesi yapılmalıdır:

Birkaç gün içerisinde azalmayan ağrı
Tekrarlayan ayak bileği burkulması
Ayak bileğinde boşalma hissi
Üzerine basma güçlüğü
Uzun süren şişlik
Ayak veya parmaklarda şekil bozukluğu
Ayakkabı kullanımında güçlük
Sabah ilk adımlarda topuk ağrısı
Parmaklarda uyuşma veya yanma
Yürürken takılma veya kilitlenme
Spor performansında azalma
İstirahat ve gece ağrısı
Ayağın içe veya dışa doğru basması
Parmak ucuna kalkamama
Ayakta iyileşmeyen yara

Ağrının uzun süre ağrı kesicilerle baskılanması tanı ve tedavinin gecikmesine neden olabilir.

Hangi Durumlarda Acil Değerlendirme Gerekir?

Aşağıdaki belirtilerde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

Ayakta veya ayak bileğinde belirgin şekil bozukluğu
Açık yara veya açık kırık
Yaralanma sonrasında üzerine basamama
Ayakta soğukluk, solukluk veya morarma
Parmaklarda belirgin his kaybı
Hızla artan şişlik
Kontrol edilemeyen kanama
Ateşle birlikte kızarıklık ve akıntı
Ani başlayan şiddetli baldır ağrısı ve şişlik
Diyabetli hastada gelişen açık yara
Aşil tendon kopması şüphesi

Ayak ve Ayak Bileği Hastalıklarında Tanı

Tanı ayrıntılı bir görüşme ve fizik muayeneyle başlar.

Hastalık Öyküsü

Ağrının ne zaman başladığı
Travma bulunup bulunmadığı
Ağrının yeri
Şikâyetin yürümekle artıp artmadığı
Sabah veya gece ağrısı
Ayakkabı ilişkisi
Spor ve çalışma koşulları
Önceki burkulma ve kırıklar
Daha önce uygulanan tedaviler
Diyabet veya romatizmal hastalıklar

sorgulanır.

Fizik Muayene

Muayene yalnızca ağrılı bölgeyle sınırlı olmayabilir.

Aşağıdaki özellikler değerlendirilebilir:

Ayakta duruş
Yürüme biçimi
Ayak tabanı kavisleri
Topuk dizilimi
Parmak deformiteleri
Eklem hareketleri
Bağların dengesi
Kas ve tendon gücü
Duyu ve dolaşım
Ayakkabı aşınma şekli
Tek ayak üzerinde durma
Parmak ucuna yükselme

Her iki ayağın karşılaştırılması önemli bilgiler sağlayabilir.

Görüntüleme Yöntemleri

Röntgen

Kemik yapısı, kırık, kireçlenme, ayak dizilimi ve şekil bozukluklarının değerlendirilmesinde kullanılır.

Halluks valgus, düz tabanlık ve ayak bileği kireçlenmesinde yük vererek çekilen röntgenler gerekebilir.

Manyetik Rezonans Görüntüleme

MR;

Bağ yaralanmaları
Tendon problemleri
Kıkırdak lezyonları
Stres kırıkları
Kemik ödemi
Sinir çevresi yumuşak dokular

hakkında bilgi sağlayabilir.

Bilgisayarlı Tomografi

Kırıklar, kemik kaynaması, eklem yüzeyi, kemiksel deformite ve ameliyat planlamasında kullanılabilir.

Ultrason

Yüzeyel tendonlar, kaslar, bağlar ve bazı sinirler hareket sırasında değerlendirilebilir.

Görüntüleme bulguları tek başına tedavi kararı verdirmez. Hastanın şikâyetleri ve muayene bulgularıyla birlikte yorumlanır.

En Sık Görülen Ayak ve Ayak Bileği Hastalıkları

Ayak ve ayak bileği cerrahisinin ilgilendiği hastalıklar kemikleri, eklemleri, bağları, tendonları ve sinirleri etkileyebilir. Sık karşılaşılan durumlar arasında bağ yaralanmaları, kırıklar, kireçlenme, Aşil tendon hastalıkları, halluks valgus, parmak deformiteleri, düz tabanlık ve spor yaralanmaları bulunur.

Makale içi görsel 1: Halluks valgus, ayak bileği dış yan bağ yaralanması, Aşil tendon kopması ve talus kıkırdak lezyonunu gösteren dört bölümlü anatomik görsel bu bölümün altında kullanılmalıdır.

Ayak Bileği Burkulması

Ayak bileği burkulması, ayak bileği bağlarının normal hareket sınırlarının ötesinde gerilmesi veya yırtılmasıdır.

En sık ayak tabanının içe dönmesi sonucunda dış yan bağlar yaralanır.

Belirtiler:

Ayak bileğinin dış tarafında ağrı
Şişlik
Morarma
Üzerine basma güçlüğü
Hareket kısıtlılığı
Güvensizlik veya boşalma hissi

olabilir.

Burkulmalar hafif bağ gerilmesinden tam bağ kopmasına kadar farklı derecelerde olabilir.

İlk dönemde koruma, yükün düzenlenmesi, kontrollü soğuk uygulama, kompresyon ve yüksekte tutma kullanılabilir.

Her burkulma basit değildir. Bazı burkulmalara:

Kırık
Talus kıkırdak lezyonu
Peroneal tendon yaralanması
Sindesmoz yaralanması
Kemik ezilmesi
Eklem içi serbest cisim

eşlik edebilir.

Kırık ihtiyacını değerlendirmek için muayene bulgularından ve gerektiğinde röntgenden yararlanılır. Ciddi bağ yaralanmaları ile yüksek ayak bileği burkulmaları ortopedik değerlendirme gerektirebilir.

Kronik Ayak Bileği İnstabilitesi

Ayak bileği burkulması sonrasında bağlar ve denge sistemi yeterince iyileşmezse tekrarlayan burkulmalar gelişebilir.

Hasta:

Bozuk zeminde güvensizlik
Ayak bileğinde boşalma
Spor sırasında tekrarlayan burkulma
Dış tarafta ağrı
Sürekli şişlik

hissedebilir.

Tedavide:

Denge egzersizleri
Peroneal kas güçlendirme
Eklem hareketlerinin düzenlenmesi
Ayak bilekliği
Spora özgü rehabilitasyon

kullanılabilir.

Uygun rehabilitasyona rağmen instabilitenin devam ettiği hastalarda bağ onarımı veya bağ rekonstrüksiyonu değerlendirilebilir.

Yüksek Ayak Bileği Burkulması

Ayak bileğinin üzerindeki tibia ve fibula kemiklerini bir arada tutan sindesmoz bağlarının yaralanmasına yüksek ayak bileği burkulması denir.

Bu yaralanmalar sıradan dış yan bağ burkulmalarına göre daha uzun sürede iyileşebilir.

Kemikler arasında ayrışma veya belirgin dengesizlik bulunuyorsa cerrahi sabitleme gerekebilir.

Aşil Tendinopatisi

Aşil tendonu, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan güçlü bir tendondur. Yürüme, koşma, sıçrama ve parmak ucuna yükselme sırasında görev alır.

Tendonun tekrarlayan veya kapasitesinin üzerinde yüklenmesine bağlı olarak Aşil tendinopatisi gelişebilir.

Risk faktörleri:

Koşu mesafesinin hızlı artırılması
Ani antrenman değişikliği
Sert zemin
Uygun olmayan ayakkabı
Baldır kaslarında gerginlik
Fazla kilo
Yetersiz dinlenme
Bazı ilaçlar
Ayak dizilim sorunları

olabilir.

Belirtiler:

Aşil tendonunda ağrı
Sabah sertliği
Koşarken veya yürürken ağrı
Tendonda kalınlaşma
Merdiven inerken zorlanma
Parmak ucuna kalkarken ağrı

şeklinde görülebilir.

Aşil tendinopatisi yürüme ve koşma sırasında arka ayak bileği ağrısına neden olabilir; ani kızarıklık ve şişlik tendon yırtığı açısından değerlendirilmelidir.

Tedavide kontrollü yükleme, baldır kaslarının güçlendirilmesi, aktivite düzenlemesi ve uygun rehabilitasyon kullanılabilir.

Aşil Tendon Kopması

Aşil tendon kopması sıklıkla ani hızlanma, sıçrama veya yön değiştirme sırasında oluşur.

Hasta:

Arkasından tekme yemiş gibi hissetme
Kopma sesi
Ani ağrı
Yürürken güçlük
Parmak ucuna kalkamama
Tendon üzerinde boşluk hissi

tarif edebilir.

Aşil tendon kopması ameliyatlı veya ameliyatsız yöntemlerle tedavi edilebilir.

Karar verilirken:

Hastanın yaşı
Aktivite seviyesi
Spor beklentisi
Yırtığın yeri
Tendon uçlarının durumu
Ek hastalıklar
Cerrahi riskler
Rehabilitasyona uyum

değerlendirilir.

Ameliyatsız tedavide ayağı belirli pozisyonda tutan fonksiyonel bot ve aşamalı rehabilitasyon kullanılabilir.

Cerrahi tedavide kopan tendon uçları onarılır. Her iki yöntemde de rehabilitasyon tedavinin önemli bir parçasıdır.

Plantar Fasiit ve Topuk Ağrısı

Plantar fasya ayak tabanında bulunan, topuktan parmaklara doğru uzanan güçlü bir bağ dokusudur.

Plantar fasiitte ağrı çoğunlukla:

Topuğun iç-alt bölümünde
Sabah ilk adımlarda
Uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkınca
Uzun yürüyüş ve ayakta kalma sonrasında

hissedilir.

Topuk dikeni röntgende görülen kemiksel bir çıkıntıdır. Ağrının tek nedeni her zaman topuk dikeni değildir.

Tedavide:

Aktivite düzenlemesi
Baldır ve plantar fasya germe egzersizleri
Uygun ayakkabı
Topuk desteği veya tabanlık
Kilo kontrolü
Fizik tedavi
Gece ateli
Uygun hastalarda şok dalga tedavisi
Seçilmiş enjeksiyonlar

değerlendirilebilir.

Plantar fasiitin büyük bölümü ameliyatsız yöntemlerle tedavi edilebilir. Cerrahi nadiren ve uzun süreli tedavilere yanıt vermeyen seçilmiş hastalarda gündeme gelir.

Halluks Valgus

Halluks valgus, başparmağın diğer parmaklara doğru yönelmesi ve birinci tarak kemiğinin iç tarafında kemiksel çıkıntı oluşmasıdır.

Halk arasında bunyon olarak da bilinir.

Belirtileri:

Başparmak kökünde çıkıntı
Ayakkabı baskısıyla ağrı
Kızarıklık
Nasır
Başparmak hareketinde kısıtlılık
Diğer parmaklarda sıkışma
Ayakkabı bulma güçlüğü

olabilir.

Halluks valgusun oluşumunda:

Genetik yatkınlık
Ayak yapısı
Bağ gevşekliği
Düz tabanlık
Dar ve sivri uçlu ayakkabı
Romatizmal hastalıklar

rol oynayabilir.

Geniş burunlu ayakkabı, silikon destekler ve tabanlık şikâyetleri azaltabilir; ancak mevcut kemiksel deformiteyi kalıcı olarak düzeltmez.

Cerrahi tedavi yalnızca görüntü nedeniyle değil, ağrı ve fonksiyon kaybı nedeniyle değerlendirilmelidir.

Ameliyat tekniği deformitenin derecesine, eklem kireçlenmesine ve ayağın genel yapısına göre belirlenir. Sadece çıkıntının tıraşlanması çoğu deformitede yeterli olmayabilir.

Halluks Rigidus

Halluks rigidus, başparmak kök ekleminde gelişen kireçlenme ve hareket kısıtlılığıdır.

Belirtileri:

Başparmak kökünde ağrı
Parmağı yukarı bükmede kısıtlılık
Ayakkabı baskısı
Eklem üzerinde kemik çıkıntısı
Yürürken ayağın dışına basma

olabilir.

Erken evrelerde sert tabanlı veya rocker tabanlı ayakkabı, aktivite düzenlemesi ve ilaç tedavisi kullanılabilir.

Cerrahi seçenekler:

Kemik çıkıntılarının temizlenmesi
Eklem koruyucu işlemler
Eklem dondurma
Seçilmiş hastalarda protez veya implant uygulamaları

olabilir.

Düz Tabanlık

Düz tabanlık, ayağın iç kavisinin azalması veya kaybolmasıdır.

Her düz tabanlık hastalık değildir. Ağrısı ve fonksiyon problemi bulunmayan esnek düz tabanlık tedavi gerektirmeyebilir.

Erişkin dönemde sonradan gelişen düz tabanlıkta tibialis posterior tendonu, bağlar ve ayak eklemleri etkilenebilir.

Belirtiler:

Ayağın iç tarafında ağrı
Ayak bileği iç kısmında şişlik
Uzun süre ayakta kalamama
Topuğun dışa yönelmesi
Parmak ucuna kalkma güçlüğü
Ayakkabının iç tarafında aşınma

olabilir.

Tedavide:

Uygun ayakkabı
Tabanlık
Kas ve tendon güçlendirme
Baldır germe
Kilo kontrolü
Ayak bileği desteği

kullanılabilir.

İleri ve sert deformitelerde tendon transferleri, kemik düzeltme ameliyatları veya eklem dondurma işlemleri değerlendirilebilir.

Yüksek Kavisli Ayak

Ayağın iç kavisinin normalden yüksek olmasına pes kavus adı verilir.

Bu hastalarda:

Ayağın dış tarafına aşırı yük
Tekrarlayan burkulma
Parmak deformiteleri
Ayak tabanında nasır
Metatars ağrısı
Ayakkabı kullanımında güçlük

görülebilir.

Bazı yüksek kavisli ayaklar nörolojik hastalıklarla ilişkili olabilir. Bu nedenle yalnızca ayağın şekli değil, kas gücü ve sinir sistemi de değerlendirilmelidir.

Çekiç Parmak ve Parmak Deformiteleri

Parmak eklemlerinin bükülü pozisyonda kalmasına çekiç parmak veya pençe parmak adı verilebilir.

Belirtileri:

Ayakkabı içinde sıkışma
Parmak üzerinde nasır
Ağrı
Parmak ucunda baskı
Açık yara
Parmak hareketlerinde kısıtlılık

olabilir.

Erken dönemde geniş ayakkabı, silikon destek ve germe egzersizleri kullanılabilir. Sabit ve ağrılı deformitelerde cerrahi düzeltme değerlendirilebilir.

Morton Nöroması

Morton nöroması, ayak parmaklarına giden sinirlerden birinin çevresindeki dokunun kalınlaşması ve sıkışmasıdır.

Sıklıkla üçüncü ve dördüncü parmaklar arasında görülür.

Belirtileri:

Ayak önünde yanma
Parmaklara yayılan elektriklenme
Ayakkabı içinde taş varmış hissi
Uyuşma
Dar ayakkabıyla artan ağrı

olabilir.

Tedavide geniş ayakkabı, metatars desteği, aktivite düzenlemesi ve uygun hastalarda enjeksiyon kullanılabilir. Şikâyetlerin devam ettiği hastalarda cerrahi tedavi değerlendirilebilir.

Peroneal Tendon Yaralanmaları

Peroneal tendonlar ayak bileğinin dış tarafında yer alır ve ayağın dengesine katkı sağlar.

Tekrarlayan burkulmalar, ani zorlanma veya ayak yapısı tendonlarda hasara yol açabilir.

Belirtiler:

Dış ayak bileğinde ağrı
Tendon üzerinde şişlik
Ayak bileğinde boşalma
Hareket sırasında tendon atlaması

olabilir.

Tedavi, tendon hasarının türüne ve ayak bileği stabilitesine göre planlanır.

Tibialis Posterior Tendon Yetmezliği

Tibialis posterior tendonu ayağın iç kavsinin korunmasında önemli görev taşır.

Tendonun zayıflaması veya yırtılması erişkin dönemde ilerleyici düz tabanlığa neden olabilir.

Erken dönemde ortez, uygun ayakkabı ve rehabilitasyon kullanılabilir. İleri deformitelerde tendon ve kemik düzeltme ameliyatları gerekebilir.

Ayak Bileği Kıkırdak Lezyonları

Ayak bileği burkulması veya travma sonrasında talus kemiğinin eklem kıkırdağı ve altındaki kemik hasar görebilir.

Kıkırdakla birlikte altındaki kemiğin etkilendiği hasarlar osteokondral lezyon olarak adlandırılır.

Belirtileri:

Geçmeyen derin ayak bileği ağrısı
Şişlik
Takılma
Kilitlenme
Spor sırasında güvensizlik
Burkulma sonrası iyileşmeme

olabilir.

Tedavi seçenekleri:

Aktivite düzenlemesi
Yük vermenin sınırlandırılması
Fizik tedavi
Ayak bileği artroskopisi
Mikrokırık veya kemik iliği uyarımı
Osteokondral greft
Kıkırdak onarım yöntemleri

olabilir.

Tedavi lezyonun büyüklüğü, yeri, kemik kisti ve hastanın aktivite beklentisine göre belirlenir.

Ayak Bileği Kireçlenmesi

Ayak bileği kireçlenmesi diz ve kalçaya kıyasla daha sık travma sonrasında gelişir.

Geçirilmiş kırıklar, tekrarlayan burkulmalar ve eklem dizilim bozuklukları yıllar içerisinde kıkırdak kaybına neden olabilir.

Belirtileri:

Yürümekle artan ağrı
Şişlik
Hareket kısıtlılığı
Ayak bileğinde şekil bozukluğu
İstirahat ağrısı
Yürüme mesafesinde azalma

olabilir.

Ameliyatsız tedavide:

Aktivite düzenlemesi
Kilo kontrolü
Uygun ayakkabı
Ayak bilekliği
Fizik tedavi
İlaçlar
Uygun enjeksiyonlar

kullanılabilir.

İleri hastalıkta ayak bileği dondurma veya ayak bileği protezi değerlendirilebilir.

Ayak Bileği Protezi

Total ayak bileği protezinde hasarlı tibia ve talus eklem yüzeyleri yapay bileşenlerle değiştirilir.

Amaç ağrıyı azaltırken belirli ölçüde ayak bileği hareketini korumaktır.

Her hasta ayak bileği protezi için uygun değildir. Hasta seçiminde:

Yaş
Aktivite düzeyi
Kemik kalitesi
Ayak bileği dizilimi
Bağ dengesi
Dolaşım
Sinir fonksiyonları
Enfeksiyon geçmişi
Sigara kullanımı

değerlendirilir.

Son evre ayak bileği kireçlenmesinde hem ayak bileği protezi hem de eklem dondurma tedavi seçenekleri arasındadır; protezde doğru hasta seçimi önem taşır.

Ayak Bileği Dondurma Ameliyatı

Artrodez olarak da adlandırılan eklem dondurma ameliyatında hasarlı eklem yüzeyleri hazırlanır ve kemiklerin kaynaması sağlanır.

Amaç ağrılı ve bozulmuş eklemin hareketini ortadan kaldırarak ağrıyı azaltmaktır.

Ayak bileği hareketi kaybolsa da ayağın diğer eklemleri belirli ölçüde hareket sağlamaya devam edebilir.

Ayak bileği protezi ile dondurma arasındaki seçim kişiye özel yapılmalıdır.

Ayak ve Ayak Bileği Kırıkları

Ayak ve ayak bileği kırıkları:

Burkulma
Düşme
Spor yaralanması
Trafik kazası
Yüksekten düşme
Ezilme

sonucunda oluşabilir.

Tedavi seçiminde:

Kırığın yeri
Yer değiştirme miktarı
Eklem yüzeyinin etkilenmesi
Bağ yaralanması
Cilt ve yumuşak doku durumu
Hastanın yaşı
Kemik kalitesi

değerlendirilir.

Stabil kırıklar alçı veya botla tedavi edilebilir. Yer değiştirmiş, eklem yüzeyini bozan veya dengesizlik oluşturan kırıklarda cerrahi sabitleme gerekebilir.

Stres Kırıkları

Stres kırıkları kemiğe tekrarlayan yük binmesi sonucunda oluşan küçük kemik hasarlarıdır.

Risk faktörleri:

Koşu mesafesinin hızlı artırılması
Sert zemin
Uygun olmayan ayakkabı
Yetersiz beslenme
D vitamini eksikliği
Kemik yoğunluğu düşüklüğü
Adet düzensizliği
Yetersiz dinlenme

olabilir.

Erken dönemde röntgen normal olabilir. Klinik şüphe varsa MR gerekebilir.

Bazı stres kırıkları düşük riskli iken bazıları kaynamama riski nedeniyle daha yakından takip veya cerrahi tedavi gerektirir.

Diyabetik Ayak Problemleri

Diyabet ayaktaki sinirleri ve dolaşımı etkileyebilir.

Hasta yarayı veya ayakkabı baskısını fark etmeyebilir. Küçük bir yara zamanla enfeksiyona dönüşebilir.

Diyabetli hastaların:

Ayaklarını günlük kontrol etmesi
Çıplak ayakla yürümemesi
Uygun ayakkabı kullanması
Nasırları kendisinin kesmemesi
Yara geliştiğinde gecikmeden başvurması
Kan şekerini kontrol altında tutması

önemlidir.

Kızarıklık, şişlik, akıntı, kötü koku veya ateş acil değerlendirme gerektirebilir.

Sinir Sıkışmaları

Ayak ve ayak bileği bölgesinde sinirler farklı noktalarda sıkışabilir.

Tarsal tünel sendromunda ayak bileğinin iç tarafındaki tibial sinir etkilenebilir.

Belirtileri:

Ayak tabanında yanma
Elektriklenme
Uyuşma
Gece artan şikâyetler
Uzun yürüyüşte ağrı

olabilir.

Şikâyetlerin bel, damar hastalığı veya diyabete bağlı sinir hasarından kaynaklanıp kaynaklanmadığı değerlendirilmelidir.

Ayak ve Ayak Bileği Hastalıklarında Ameliyatsız Tedavi

Birçok ayak ve ayak bileği problemi ameliyatsız yöntemlerle kontrol altına alınabilir.

Tedavi seçenekleri:

Aktivite düzenlemesi
Uygun ayakkabı
Kişiye uygun tabanlık
Ayak bilekliği
Fonksiyonel bot
Alçı
Fizik tedavi
Kas güçlendirme
Denge çalışmaları
Baldır germe
Kilo kontrolü
Hekim kontrolünde ilaç tedavisi
Uygun hastalarda enjeksiyon
Şok dalga tedavisi

olabilir.

Tabanlık ve ayakkabı düzenlemesi mevcut kemiksel deformiteyi her zaman düzeltmez. Amaç ayağı desteklemek, basıncı dağıtmak ve şikâyetleri azaltmaktır.

Ayakkabı Seçimi Nasıl Olmalıdır?

Ayakkabı seçimi hastalığa göre değişebilir.

Genel olarak ayakkabının:

Ayağa uygun uzunlukta olması
Parmaklara yeterli alan sağlaması
Topuğu kavraması
Tabanının dengeli olması
Ayağı sıkıştırmaması
Aktiviteye uygun olması

önemlidir.

Her yumuşak ayakkabı iyi destek sağlamaz. Çok sert ayakkabı da hassas bölgelerde baskıya yol açabilir.

Ayakkabı önerisi halluks valgus, düz tabanlık, halluks rigidus, diyabet ve spor yaralanmalarında farklı olabilir.

Tabanlık Her Hastaya Gerekir mi?

Hayır. Tabanlık ihtiyacı hastanın ayak yapısı, şikâyeti ve yürüme analiziyle belirlenmelidir.

Tabanlık:

Ayağın yük dağılımını değiştirebilir.
Hassas bölgedeki basıncı azaltabilir.
Ayak kavsini destekleyebilir.
Ayakkabı içerisinde hareket kontrolüne yardımcı olabilir.

Ancak her düz tabanlıkta tabanlık gerekli olmadığı gibi hazır tabanlıklar her hastaya uygun olmayabilir.

Enjeksiyon Tedavileri

Ayak ve ayak bileği hastalıklarında:

Kortikosteroid
Hyalüronik asit
Trombositten zengin plazma
Lokal anestezik

içeren enjeksiyonlar belirli durumlarda değerlendirilebilir.

Enjeksiyonun uygulanacağı doku ve doğru tanı önemlidir. Tendon içine kontrolsüz kortizon uygulanması tendon hasarı riskini artırabilir.

Enjeksiyonlar tek başına bütün yapısal problemleri düzelten kesin bir tedavi değildir.

Ayak ve Ayak Bileği Artroskopisi

Artroskopi, küçük kesilerden kamera ve cerrahi aletlerle ekleme girilerek uygulanan kapalı cerrahi yöntemdir.

Ayak bileği artroskopisi:

Kıkırdak lezyonları
Eklem içi serbest cisimler
Kemik ve yumuşak doku sıkışmaları
Sinovit
Bazı kırıkların değerlendirilmesi
Eklem içi hasarların temizlenmesi

için kullanılabilir.

Kesilerin küçük olması yapılan işlemin küçük veya iyileşmenin her zaman hızlı olduğu anlamına gelmez.

Ayak ve Ayak Bileği Ameliyatına Nasıl Karar Verilir?

Cerrahi karar verilirken:

Ağrının şiddeti
Şikâyetin süresi
Günlük yaşamın etkilenmesi
Deformitenin derecesi
Eklem kireçlenmesi
Bağ ve tendonların durumu
Ameliyatsız tedavilere yanıt
Hastanın yaşı
Aktivite beklentisi
Diyabet ve dolaşım problemleri
Sigara kullanımı
Rehabilitasyona uyum

değerlendirilir.

Röntgende deformite görülmesi tek başına ameliyat nedeni değildir. Hastanın şikâyeti ve işlev kaybı önemlidir.

Ameliyat Öncesi Hazırlık

Ayak ve ayak bileği ameliyatlarından önce:

Kan testleri
Anestezi değerlendirmesi
Röntgenler
Gerekirse MR veya tomografi
Dolaşım değerlendirmesi
Cilt ve enfeksiyon kontrolü
Diyabet kontrolü
Kullanılan ilaçların değerlendirilmesi

yapılabilir.

Sigaranın bırakılması özellikle kemik ve tendon iyileşmesi açısından önemlidir.

Hastanın ameliyattan sonra bir süre ayağının üzerine basamayabileceği düşünülerek ev ortamı ve yardımcı cihazlar önceden hazırlanmalıdır.

Ayak ve Ayak Bileği Ameliyatlarından Sonra İyileşme

İyileşme süresi yapılan işleme göre değişir.

Basit yumuşak doku işlemleriyle kemik düzeltme, tendon rekonstrüksiyonu veya eklem dondurma ameliyatlarının iyileşme süreçleri aynı değildir.

Ameliyat sonrasında:

Alçı veya bot kullanılabilir.
Ayağın üzerine yük vermek sınırlandırılabilir.
Koltuk değneği veya yürüteç gerekebilir.
Ayağın yüksekte tutulması istenebilir.
Yara bakımı yapılır.
Uygun zamanda hareket egzersizleri başlanır.
Kas gücü ve denge yeniden geliştirilir.

Hastanın ağrısının azalması, kemiğin veya tendonun tamamen iyileştiği anlamına gelmez.

Ameliyattan Sonra Ayağın Üzerine Ne Zaman Basılır?

Yük verme zamanı yapılan ameliyata göre belirlenir.

Bazı işlemlerden sonra erken yük verilebilir.
Kemik kesisi yapılan ameliyatlarda yük sınırlanabilir.
Tendon onarımında bot gerekebilir.
Eklem dondurmada kemik kaynaması beklenebilir.
Kırık ameliyatlarında kırığın yapısına göre karar verilir.

Hasta doktorun belirlediği süreden önce ayağının üzerine tam yük vermemelidir.

Rehabilitasyon Süreci

Rehabilitasyonun amaçları:

Şişliği azaltmak
Eklem hareketlerini geliştirmek
Kas gücünü geri kazanmak
Dengeyi düzeltmek
Normal yürümeyi yeniden öğretmek
Tekrarlayan burkulmaları önlemek
İşe ve spora dönüşü sağlamaktır.

Program kişiye ve yapılan ameliyata göre hazırlanmalıdır.

Makale içi görsel 2: Ayak bileği ağrısı, ortopedik muayene ve görüntüleme, kontrollü rehabilitasyon ve rahat yürüyüşe dönüş aşamalarını gösteren görsel bu bölümün altında kullanılmalıdır.

İşe ve Spora Dönüş

İşe dönüş süresi:

Masa başı veya ayakta çalışma
Günlük yürüme miktarı
Merdiven kullanımı
Yapılan ameliyat
Yük verme durumu
Şişlik ve ağrı

gibi faktörlere göre değişir.

Spora dönüşte yalnızca zaman dikkate alınmamalıdır.

Aşağıdaki kriterler değerlendirilebilir:

Ağrının kontrol altında olması
Şişliğin azalması
Hareket açıklığı
Kas gücü
Tek ayak üzerinde denge
Sıçrama ve iniş kontrolü
Koşu kapasitesi
Spora özgü hareketler
Yeniden yaralanma korkusu

Cerrahi Tedavinin Riskleri

Her cerrahi işlemde olduğu gibi ayak ve ayak bileği ameliyatlarında da riskler bulunur:

Enfeksiyon
Kanama
Yara iyileşmesi problemi
Sinir hasarı
Uyuşma
Damar yaralanması
Kan pıhtısı
Kemik kaynamaması
Gecikmiş kaynama
Plak veya vidaların rahatsızlık vermesi
Şekil bozukluğunun tekrarlaması
Eklem sertliği
Devam eden ağrı
Kompleks bölgesel ağrı sendromu
Tekrar ameliyat ihtiyacı
Anesteziye bağlı komplikasyonlar

Risk düzeyi hastanın genel sağlık durumuna, sigara kullanımına, dolaşımına, diyabet kontrolüne ve uygulanan cerrahiye göre değişir.

Ameliyat Sonrası Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki belirtilerde sağlık kuruluşuyla iletişime geçilmelidir:

Yüksek ateş
Yara yerinden akıntı
Giderek artan kızarıklık
Kötü koku
Ağrı kesiciye rağmen artan ağrı
Alçı veya bot içerisinde aşırı basınç
Parmaklarda morarma veya solukluk
Ayakta soğukluk
Yeni başlayan uyuşma
Baldırda ağrı ve şişlik
Nefes darlığı
Göğüs ağrısı
Düşme sonrasında yeniden şekil bozukluğu

Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ve dolaşım bozukluğu belirtileri acil değerlendirme gerektirebilir.

Sık Sorulan Sorular

Ayak bileği burkulmasında mutlaka röntgen gerekir mi?

Her burkulmada röntgen gerekli değildir. Kemik hassasiyeti, üzerine basamama ve yaralanma mekanizmasına göre röntgen istenebilir.

Burkulan ayak bileğine hemen basılır mı?

Yaralanmanın derecesine ve kırık bulunup bulunmamasına göre değişir. Şiddetli ağrı varsa üzerine zorla basılmamalıdır.

Ayak bileği bağ yırtığı ameliyatsız iyileşir mi?

Birçok dış yan bağ yaralanması uygun koruma ve rehabilitasyonla ameliyatsız tedavi edilebilir. Kronik instabilite gelişen hastalarda cerrahi değerlendirilebilir.

Aşil tendonu kopması mutlaka ameliyat edilir mi?

Hayır. Uygun hastalarda fonksiyonel bot ve rehabilitasyonla ameliyatsız tedavi uygulanabilir.

Halluks valgus ameliyatsız düzelir mi?

Ayakkabı ve destekler ağrıyı azaltabilir; ancak kemiksel deformiteyi kalıcı olarak düzeltmez.

Halluks valgus ameliyatından sonra tekrarlar mı?

Uygun olmayan teknik, ileri deformite, bağ gevşekliği ve hastaya bağlı faktörler nedeniyle tekrarlama olabilir. Teknik deformiteye göre seçilmelidir.

Düz tabanlık ameliyat gerektirir mi?

Ağrısız ve esnek düz tabanlık çoğunlukla ameliyat gerektirmez. Ağrı, tendon yetmezliği veya ilerleyici deformite varsa tedavi planlanır.

Topuk dikeni ağrının tek nedeni midir?

Hayır. Röntgende topuk dikeni görülse bile ağrı plantar fasya veya çevre dokulardan kaynaklanabilir.

Tabanlık ayağı tamamen düzeltir mi?

Tabanlık ayağı destekleyebilir ve yük dağılımını değiştirebilir; ancak çoğu kemiksel deformiteyi kalıcı olarak düzeltmez.

Ayak bileği kıkırdak hasarı kendiliğinden iyileşir mi?

Kıkırdağın iyileşme kapasitesi sınırlıdır. Küçük ve stabil lezyonlar ameliyatsız takip edilebilirken bazı lezyonlarda cerrahi gerekebilir.

Ayak bileği protezi mi, dondurma mı daha iyidir?

Herkes için tek bir doğru seçenek yoktur. Yaş, aktivite, kemik kalitesi, deformite ve komşu eklemler değerlendirilmelidir.

Ayak ameliyatından sonra ne zaman yürünür?

Yapılan işleme göre değişir. Bazı ameliyatlarda erken yük verilirken bazı hastalarda kemik iyileşmesi beklenir.

Ayak ameliyatından sonra şişlik normal midir?

Ayak ve ayak bileği ameliyatlarından sonra şişlik bir süre devam edebilir. Ancak giderek artan, kızarıklık veya şiddetli ağrıyla birlikte olan şişlik değerlendirilmelidir.

Ayak ve ayak bileği ağrısı belden kaynaklanabilir mi?

Evet. Bel fıtığı, sinir hastalıkları ve damar problemleri ayak bölgesinde ağrı veya uyuşmaya neden olabilir.

Ayakkabı numarasının değişmesi hastalık belirtisi midir?

Ayak kavsinin çökmesi, halluks valgus ve ödem ayakkabı numarası veya genişlik ihtiyacını değiştirebilir. Yeni gelişen değişiklikler değerlendirilmelidir.

Sonuç

Ayak ve ayak bileği hastalıkları; kemikleri, eklemleri, tendonları, bağları, kasları ve sinirleri etkileyebilir. Aynı bölgede hissedilen ağrının farklı nedenleri olabileceği için doğru tanı önemlidir.

Başarılı bir tedavi süreci:

Şikâyetin kaynağının belirlenmesi
Ayak yapısı ve yürümenin değerlendirilmesi
Uygun görüntüleme yönteminin seçilmesi
Öncelikle gerekli ameliyatsız tedavilerin uygulanması
Cerrahi gerekiyorsa hastaya uygun tekniğin belirlenmesi
Ameliyat sonrası yük verme kurallarına uyulması
Kişiye özel rehabilitasyon
İşe ve spora kontrollü dönüş

aşamalarının birlikte yürütülmesini gerektirir.

Ayak veya ayak bileğinde devam eden ağrı, tekrarlayan burkulma, şekil bozukluğu, şişlik ya da yürüme güçlüğü bulunuyorsa ortopedi ve travmatoloji değerlendirmesi yapılmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi veya kişiye özel tıbbi öneri yerine geçmez.