Diz Protezi

Diz ağrısının günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtladığı, yürüme ve merdiven kullanma gibi temel hareketlerin zorlaştığı ileri eklem hastalıklarında diz protezi ameliyatı değerlendirilebilir.

Diz protezi; hasar görmüş eklem yüzeylerinin uygun biçimde hazırlanarak metal ve özel dayanıklı plastik bileşenlerle kaplanması işlemidir. Amaç yalnızca röntgen görüntüsünü değiştirmek değil; ağrının azaltılması, diz fonksiyonlarının geliştirilmesi ve kişinin günlük yaşamına daha rahat devam edebilmesidir.

Her diz ağrısı protez ameliyatı gerektirmez. Ameliyat kararı; hastanın şikâyetleri, muayene bulguları, radyolojik görüntüleri, genel sağlık durumu ve ameliyat dışı tedavilere verdiği yanıt birlikte değerlendirilerek verilir.

Diz Protezi Nedir?

Diz eklemi; uyluk kemiği, kaval kemiği ve diz kapağının bir araya gelmesiyle oluşur. Sağlıklı bir dizde kemik yüzeyleri, eklemin rahat hareket etmesini sağlayan düzgün bir kıkırdak tabakasıyla kaplıdır.

Diz kireçlenmesi ilerlediğinde bu kıkırdak tabakası incelir veya tamamen kaybolabilir. Kemik yüzeylerinin birbirine sürtünmesi ağrıya, hareket kısıtlılığına, şişliğe ve dizde şekil bozukluğuna neden olabilir.

Diz protezi ameliyatında hasarlı eklem yüzeyleri çıkarılır ve bu bölgelere uygun protez parçaları yerleştirilir. İşlem sırasında dizin tamamı alınmaz; yalnızca eklem oluşturan hasarlı yüzeyler yeniden kaplanır.

Diz Protezi Hangi Parçalardan Oluşur?

Total diz protezinde genellikle şu bileşenler bulunur:

• Uyluk kemiğinin alt kısmını kaplayan metal femoral bileşen
• Kaval kemiğinin üst bölümüne yerleştirilen metal tibial bileşen
• İki metal yüzey arasında kaygan hareket sağlayan polietilen ara parça
• Gerekli hastalarda diz kapağının arka yüzüne yerleştirilen patellar bileşen

Kullanılacak protezin modeli, boyutu ve sabitleme yöntemi hastanın kemik yapısı ile cerrahi planlamaya göre belirlenir.

Diz Protezi Kimlere Uygulanabilir?

Diz protezi çoğunlukla ileri derecede diz kireçlenmesi bulunan hastalarda gündeme gelir. Bununla birlikte ameliyat kararında yalnızca röntgende görülen kireçlenme derecesi yeterli değildir.

Aşağıdaki durumların bir arada bulunması diz protezi değerlendirmesini gerektirebilir:

• Dinlenme sırasında veya gece devam eden diz ağrısı
• Yürüme mesafesinin belirgin şekilde azalması
• Merdiven çıkarken ve inerken ciddi zorlanma
• Sandalyeden kalkma gibi günlük hareketlerin güçleşmesi
• Dizde ileri hareket kısıtlılığı
• Bacakta içe veya dışa doğru şekil bozukluğu
• İlaç, egzersiz, fizik tedavi ve diğer ameliyat dışı yöntemlerden yeterli yarar sağlanamaması
• Diz şikâyetlerinin sosyal yaşamı ve bağımsız hareket kabiliyetini önemli ölçüde etkilemesi

Hastanın yaşı tek başına ameliyat kararı için yeterli değildir. Genel sağlık durumu, aktivite beklentisi, kemik kalitesi ve eşlik eden hastalıklar da değerlendirilir.

Diz Protezi Hangi Hastalıklarda Yapılabilir?

Diz protezi aşağıdaki hastalıkların ileri evrelerinde uygulanabilir:

• Diz kireçlenmesi, yani gonartroz
• Romatoid artrit ve diğer iltihaplı eklem hastalıkları
• Geçirilmiş kırık veya yaralanma sonrasında gelişen kireçlenme
• İleri diz deformiteleri
• Diz eklemini etkileyen osteonekroz
• Daha önce gerçekleştirilen cerrahiler sonrasında gelişen ciddi eklem hasarı

Hastalığın türü, eklemde hangi bölümlerin etkilendiği ve bağların durumu protez seçimini etkileyebilir.

Diz Protezi Ameliyatından Önce Hangi Tedaviler Uygulanır?

Erken ve orta evre diz kireçlenmesinde genellikle önce ameliyat dışı seçenekler değerlendirilir:

• Hastaya uygun egzersiz programı
• Kilo kontrolü
• Fizik tedavi ve rehabilitasyon
• Aktivite düzenlemesi
• Hekim kontrolünde ağrı kesici veya iltihap azaltıcı ilaçlar
• Baston veya yardımcı yürüme araçları
• Uygun hastalarda eklem içi enjeksiyonlar
• Kas gücünü ve eklem hareketini korumaya yönelik uygulamalar

Bu yöntemlerin yeterli rahatlama sağlamaması, tek başına otomatik olarak protez ameliyatı yapılacağı anlamına gelmez. Hastanın muayenesi ve görüntüleri birlikte değerlendirilmelidir.

Diz Protezi Çeşitleri Nelerdir?

Total Diz Protezi

Diz ekleminin birden fazla bölümünde ileri hasar bulunduğunda total diz protezi tercih edilebilir. Uyluk ve kaval kemiğindeki hasarlı eklem yüzeyleri hazırlanarak protez bileşenleri yerleştirilir.

Kısmi Diz Protezi

Kireçlenmenin yalnızca dizin belirli bir bölümünde bulunduğu seçilmiş hastalarda kısmi, yani unikondiler diz protezi uygulanabilir.

Bu yöntemin uygun olabilmesi için eklemdeki hasarın dağılımı, bağların durumu, diz hareketleri ve deformitenin derecesi değerlendirilir. Her hasta kısmi protez için uygun değildir.

Diz Kapağı Eklemine Uygulanan Protez

Kireçlenmenin yalnızca diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemde sınırlı olduğu bazı seçilmiş hastalarda patellofemoral protez değerlendirilebilir.

Revizyon Diz Protezi

Daha önce yerleştirilmiş bir diz protezinde gevşeme, aşınma, enfeksiyon, kırık veya dengesizlik gelişmesi durumunda protezin bir bölümünün ya da tamamının değiştirilmesi gerekebilir. Bu işleme revizyon diz protezi adı verilir.

Robotik Diz Protezi Nedir?

Robotik diz protezi, protezin yerleştirilmesi sırasında cerraha planlama ve uygulama desteği sağlayan teknoloji destekli bir yöntemdir.

Sistem; hastanın anatomik verilerini kullanarak kemik kesilerinin, protez boyutunun, protez konumunun ve diz dengesinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Ameliyatı robot tek başına gerçekleştirmez. Cerrahi kararlar ve uygulamanın kontrolü ortopedi ve travmatoloji uzmanındadır.

Robotik sistemler her hasta için zorunlu veya otomatik olarak daha iyi sonuç anlamına gelmez. Kullanılacak yönteme hastanın anatomisi, hastalığın özellikleri ve cerrahın değerlendirmesi doğrultusunda karar verilmelidir.

Total ve Kısmi Diz Protezi Arasındaki Fark Nedir?

Total diz protezinde diz ekleminin birden fazla bölümü yeniden yüzeylendirilir. Kısmi diz protezinde ise yalnızca hastalıklı bölüm tedavi edilir ve uygun durumlarda sağlam kemik, kıkırdak ve bağların daha büyük bir kısmı korunabilir.

Kısmi protezin uygulanabilmesi için hastalığın gerçekten tek bölümle sınırlı olması gerekir. Hastanın yalnızca daha küçük bir ameliyat istemesi, kısmi protez için uygun olduğu anlamına gelmez.

Diz Protezi Ameliyatı Öncesinde Nasıl Hazırlık Yapılır?

Ameliyat öncesi hazırlık döneminde hastanın genel sağlık durumu ayrıntılı olarak değerlendirilir. Bu süreçte şunlar istenebilir:

• Kan ve idrar tetkikleri
• Elektrokardiyografi ve gerekli kalp incelemeleri
• Akciğer değerlendirmesi
• Diz röntgenleri ve gerekli durumlarda ileri görüntüleme
• Anestezi muayenesi
• Kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi
• Diş, idrar yolu, cilt veya başka bir bölgede enfeksiyon olup olmadığının değerlendirilmesi

Kan sulandırıcı ilaçlar hekime danışılmadan bırakılmamalıdır. Diyabet, kalp hastalığı, damar hastalığı veya başka kronik rahatsızlıkları bulunan hastalarda ilgili branşların görüşü gerekebilir.

Sigaranın bırakılması, kan şekeri kontrolü, kilo yönetimi ve cilt problemlerinin tedavi edilmesi ameliyatla ilişkili bazı risklerin azaltılmasına yardımcı olabilir.

Diz Protezi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyat genel olarak şu aşamalardan oluşur:

1. Hastaya uygun anestezi yöntemi uygulanır.
2. Diz eklemine cerrahi kesiyle ulaşılır.
3. Hasarlı kıkırdak ve gerekli miktarda kemik yüzeyi hazırlanır.
4. Hastaya uygun boyuttaki deneme protezleri yerleştirilir.
5. Diz hareketleri, bağ dengesi ve protez uyumu kontrol edilir.
6. Asıl protez bileşenleri kemiğe sabitlenir.
7. Eklem yeniden kontrol edilerek cerrahi alan kapatılır.

Ameliyatın süresi; işlemin türüne, deformitenin derecesine, önceki ameliyatlara ve hastaya özgü koşullara göre değişebilir.

Protez Kemiğe Nasıl Sabitlenir?

Diz protezleri kemik çimentosu kullanılarak, çimentosuz yöntemle veya iki yöntemin birlikte kullanıldığı hibrit teknikle sabitlenebilir.

Hangi yöntemin uygun olduğu; kemik kalitesi, protez tasarımı, hastanın yaşı ve cerrahi planlama doğrultusunda belirlenir.

Ameliyattan Sonra Ne Zaman Yürünür?

Tıbbi durumu uygun olan hastalarda ayağa kalkma ve destekli yürüme genellikle ameliyattan sonraki erken dönemde başlatılır. İlk yürüyüşler fizyoterapist veya sağlık ekibinin gözetiminde gerçekleştirilir.

Başlangıçta yürüteç ya da koltuk değneği kullanılabilir. Yardımcı cihazın ne kadar süre kullanılacağı kas gücüne, dengeye, ağrı düzeyine ve cerrahın önerisine göre değişir.

Diz Protezi Sonrası İyileşme Süreci

İyileşme süresi her hastada aynı değildir. Yaş, kas gücü, ameliyat öncesindeki hareket kapasitesi, kilo, eşlik eden hastalıklar ve rehabilitasyona uyum süreci etkileyebilir.

İlk Günler

• Ağrı ve şişlik kontrol altına alınmaya çalışılır.
• Kan pıhtısı riskine karşı koruyucu önlemler uygulanabilir.
• Ayak bileği hareketleri ve temel egzersizler başlatılır.
• Destekli ayağa kalkma ve yürüme çalışmaları yapılır.

İlk Haftalar

• Yara bakımı sürdürülür.
• Diz açma ve bükme egzersizlerine devam edilir.
• Uyluk kaslarının güçlendirilmesine çalışılır.
• Yürüme mesafesi kontrollü şekilde artırılır.
• Yardımcı yürüme araçları hekimin önerisine göre azaltılır.

Sonraki Dönem

Hastanın yürüme düzeni, kas gücü ve günlük aktiviteleri aşamalı olarak gelişir. Tam iyileşme birkaç ay sürebilir. Dizdeki şişlik ve sıcaklık hissi bu süreçte bir süre daha devam edebilir.

Rehabilitasyonda hızlı ilerlemek için dizi zorlamak kadar, hareketten tamamen kaçınmak da uygun değildir. Egzersizlerin kişiye özel program doğrultusunda yapılması önemlidir.

Diz Protezi Sonrası Ağrı Olur mu?

Ameliyattan sonraki ilk dönemde cerrahiye bağlı ağrı beklenebilir. Ağrı kontrolünde farklı ilaçlar, soğuk uygulama ve uygun egzersizlerin birlikte kullanıldığı bir program planlanabilir.

Ağrının giderek azalması beklenir. Şiddeti artan, yeni başlayan veya ateş, akıntı, belirgin kızarıklık ve aşırı şişlikle birlikte görülen ağrı değerlendirilmelidir.

Diz Protezi Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Her cerrahi işlem gibi diz protezi ameliyatının da riskleri vardır. Bunlar arasında şunlar bulunabilir:

• Enfeksiyon
• Bacak damarlarında pıhtı oluşması
• Akciğere pıhtı atması
• Kanama veya kan nakli ihtiyacı
• Damar ya da sinir yaralanması
• Diz hareketlerinde kısıtlılık
• Protez çevresinde kırık
• Protezde gevşeme veya aşınma
• Dizde dengesizlik
• Devam eden ağrı
• Yara iyileşmesi sorunları
• Anesteziyle ilişkili komplikasyonlar

Hastanın sağlık durumu, sigara kullanımı, kilo, diyabet kontrolü ve daha önce geçirdiği ameliyatlar risk düzeyini etkileyebilir.

Ameliyattan Sonra Pıhtı Riski Nasıl Azaltılır?

Hastaya göre değişmekle birlikte aşağıdaki önlemler uygulanabilir:

• Erken ayağa kalkma ve yürüme
• Ayak bileği egzersizleri
• Hekimin önerdiği kan sulandırıcı ilaçlar
• Varis çorabı veya mekanik basınç cihazları
• Yeterli sıvı tüketimi
• Uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınma

Kan sulandırıcı ilaçların dozu ve kullanım süresi hekim tarafından belirlenmelidir.

Diz Protezinin Ömrü Ne Kadardır?

Protez ömrü; hastanın kilosu, aktivite seviyesi, protezin yerleşimi, kemik kalitesi, enfeksiyon gelişmesi ve implantın özellikleri gibi birçok etkene bağlıdır.

Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, modern total diz protezlerinin yüzde 90’dan fazlasının ameliyattan 15 yıl sonra işlevini sürdürdüğünü bildirmektedir. Ancak hiçbir protez için ömür boyu kullanım garantisi verilemez. Ayrıntılı bilgi için Diz Protezinin Ömrü Ne Kadardır? başlıklı yazıya bağlantı verilebilir.

Diz Protezi Sonrası Hangi Aktiviteler Yapılabilir?

İyileşme tamamlandıktan ve hekim onayı alındıktan sonra düşük darbeli aktiviteler genellikle tercih edilir:

• Yürüyüş
• Yüzme
• Sabit bisiklet
• Kontrollü egzersizler
• Uygun tempoda golf
• Hafif doğa yürüyüşleri

Koşu, sıçrama ve temas içeren yüksek darbeli sporlar protezin aşınmasını veya yaralanma riskini artırabilir. Aktivite seçimi hastaya özel yapılmalıdır.

Diz Protezi Sonrası Merdiven Kullanılabilir mi?

Hastalar rehabilitasyon programı içinde merdiven çıkma ve inme eğitimi alabilir. İlk dönemde korkuluk ve yardımcı yürüme cihazına ihtiyaç duyulabilir.

Merdiven kullanmaya başlama zamanı; denge, kas gücü, ağrı ve ameliyat edilen dizin durumuna göre belirlenir.

Diz Protezi Sonrası Araç Ne Zaman Kullanılır?

Araç kullanmaya dönüş için kesin ve herkese uyan bir süre yoktur. Hastanın:

• Ağrı kesici kullanımının araç sürüşünü etkilememesi
• Araca güvenli şekilde binip inebilmesi
• Pedalları kontrol edebilmesi
• Acil durumda hızlı ve güçlü fren yapabilmesi
• Hekim onayı alması

gerekir. Sağ veya sol dizin ameliyat edilmesi ve aracın vites türü de süreyi etkileyebilir.

Diz Protezinden Sonra Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki belirtilerde sağlık kuruluşuyla iletişime geçilmelidir:

• Yüksek ateş veya titreme
• Ameliyat yerinden akıntı
• Giderek artan kızarıklık
• Ani veya belirgin bacak şişliği
• Baldırda yeni başlayan ağrı
• Nefes darlığı
• Göğüs ağrısı
• Ani başlayan şiddetli diz ağrısı
• Düşme veya travma sonrası diz üzerine basamama

Ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirebilir.

Sık Sorulan Sorular

Diz protezi için yaş sınırı var mıdır?

Kesin bir yaş sınırı bulunmaz. Karar; şikâyetlerin ağırlığı, eklem hasarı, genel sağlık durumu ve ameliyat dışı tedavilere yanıt dikkate alınarak verilir.

Robotik diz protezi herkese uygulanabilir mi?

Robotik sistem birçok hastada kullanılabilse de her hasta için gerekli ya da uygun olmayabilir. Karar muayene ve radyolojik değerlendirme sonrasında verilmelidir.

Diz protezinden sonra diz tamamen bükülür mü?

Elde edilebilecek hareket açıklığı ameliyat öncesindeki hareket kapasitesine, diz yapısına, cerrahi koşullara ve rehabilitasyona bağlıdır. Her hastaya aynı bükülme derecesi garanti edilemez.

İki dize aynı anda protez yapılabilir mi?

Bazı seçilmiş hastalarda iki taraflı ameliyat değerlendirilebilir. Ancak ameliyatın yükü ve riskleri daha yüksek olabileceğinden yaş, kalp-akciğer durumu ve diğer hastalıklar ayrıntılı olarak incelenmelidir.

Fazla kilo diz protezine engel midir?

Fazla kilo her zaman kesin bir engel değildir; ancak enfeksiyon, yara problemi ve diğer komplikasyonların riskini artırabilir. Ameliyat öncesinde kişiye uygun kilo kontrolü önerilebilir.

Protez ameliyatından sonra ses gelmesi normal midir?

Bazı hastalar hareket sırasında protez parçalarından kaynaklanan tıklama benzeri sesler duyabilir. Ağrı, şişlik veya dengesizlik eşlik etmiyorsa bu durum her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez. Yeni başlayan veya şikâyetle birlikte görülen sesler değerlendirilmelidir.

Diz proteziyle MR çekilebilir mi?

Modern protezlerin önemli bir bölümü belirli koşullar altında MR görüntülemeyle uyumludur. Görüntüleme öncesinde protez bulunduğu mutlaka radyoloji ekibine bildirilmelidir.

Diz protezi havaalanında alarm verir mi?

Metal protez güvenlik cihazlarında sinyal oluşturabilir. Görevliye diz protezi bulunduğu söylenebilir. Protez kartı taşınması yardımcı olabilir ancak güvenlik kontrolünden muafiyet sağlamaz.

Sonuç

Diz protezi, ileri eklem hasarı nedeniyle ağrısı ve hareket kısıtlılığı bulunan hastalarda değerlendirilen bir cerrahi tedavidir. Total, kısmi veya robotik destekli yöntemlerden hangisinin uygun olduğu hastanın eklem yapısına ve ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Başarılı bir tedavi süreci; doğru hasta seçimi, uygun cerrahi planlama, risklerin kontrolü ve düzenli rehabilitasyonun birlikte yürütülmesini gerektirir. Kişiye özel değerlendirme için ortopedi ve travmatoloji muayenesi gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya kişiye özel tedavi önerisi yerine geçmez.