Diz Protezinin Ömrü Ne Kadardır, Kaç Yıl Dayanır?

Diz protezi ameliyatı olmayı düşünen hastaların en sık sorduğu sorulardan biri, “Takılan diz protezi kaç yıl dayanır?” sorusudur. Günümüzde kullanılan modern diz protezleri uzun yıllar kullanılmak üzere tasarlanır. Ancak protezin kullanım süresi her hastada aynı değildir.

Genel olarak modern total diz protezlerinin önemli bir bölümü 15–20 yıl veya daha uzun süre işlevini sürdürebilir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi, modern total diz protezlerinin yüzde 90’dan fazlasının ameliyattan 15 yıl sonra hâlâ iyi çalıştığını belirtmektedir. Geniş ulusal kayıtları inceleyen bilimsel bir araştırmada ise total diz protezlerinin yaklaşık yüzde 82’sinin 25 yıl boyunca revizyon ameliyatına ihtiyaç duymadan kullanılabildiği bildirilmiştir.

Bu oranlar, her diz protezinin kesin olarak aynı süre dayanacağı anlamına gelmez. Protezin ömrü; hastanın yaşı, kilosu, günlük aktivite düzeyi, kemik kalitesi, kullanılan protezin özellikleri, ameliyatın planlanması, protezin yerleşimi ve ameliyat sonrası takip süreci gibi birçok faktörden etkilenir.

Diz Protezi Nedir?

Diz protezi ameliyatında, kireçlenme veya başka bir hastalık nedeniyle zarar gören eklem yüzeyleri çıkarılarak bu bölgelere metal ve tıbbi kullanıma uygun dayanıklı plastik parçalardan oluşan yapay eklem yüzeyleri yerleştirilir.

Diz protezinin temel parçaları şunlardır:

• Uyluk kemiğinin alt ucuna yerleştirilen metal femoral parça
• Kaval kemiğinin üst bölümüne yerleştirilen metal tibial parça
• İki metal yüzey arasında bulunan tıbbi polietilen ara parça
• Gerekli hastalarda diz kapağının arka yüzüne yerleştirilen parça

Bu parçalar, dizdeki ağrılı ve hasarlı eklem yüzeylerinin yerine geçerek daha rahat hareket edilmesine yardımcı olur.

Diz Protezi Ortalama Kaç Yıl Dayanır?

Diz protezleri için tek ve kesin bir kullanım süresi vermek mümkün değildir. Güncel veriler modern total diz protezlerinin büyük bölümünün uzun yıllar kullanılabildiğini göstermektedir.

Araştırmalarda bildirilen genel sonuçlar şöyledir:

• Modern total diz protezlerinin yüzde 90’dan fazlası 15 yıl sonra işlevini sürdürmektedir.
• Geniş eklem kayıtlarına dayanan araştırmalarda total diz protezlerinin yaklaşık yüzde 82’sinin 25 yıla kadar revizyon gerektirmeden kullanılabildiği bildirilmiştir.
• Bazı hastalar protezlerini 25 yıldan daha uzun süre kullanabilirken bazı hastalarda daha erken dönemde revizyon gerekebilir.

Burada kullanılan “protez sağkalımı” ifadesi, protezin belirli bir süre içerisinde değiştirilmesini gerektirecek bir revizyon ameliyatı yapılmamış olmasını anlatır. Bu ifade hastanın bu süre boyunca hiçbir ağrı veya şikâyet yaşamadığını garanti etmez.

Diz Protezi Ömür Boyu Kullanılabilir mi?

Bazı hastalarda diz protezi yaşam boyunca değiştirilmeden kullanılabilir. Özellikle ileri yaşta protez ameliyatı olan ve protezinde herhangi bir sorun gelişmeyen hastalarda ikinci bir ameliyata ihtiyaç duyulmayabilir.

Bununla birlikte diz protezi mekanik bir yapıdır ve ömür boyu sorunsuz kalacağı garanti edilemez. Zaman içerisinde protezin yüzeylerinde aşınma, kemikle bağlantısında gevşeme veya çevre dokularda değişiklik meydana gelebilir.

Bu nedenle diz protezini “belirli bir tarihte mutlaka bitecek” bir ürün gibi değerlendirmek de doğru değildir. Hastanın şikâyeti yoksa ve kontrollerde protez sağlam görünüyorsa, yalnızca üzerinden belirli bir yıl geçtiği için protezin değiştirilmesi gerekmez.

Diz Protezinin Ömrünü Etkileyen Faktörler Nelerdir?

Diz protezinin kullanım süresini tek bir faktör belirlemez. Hastaya, proteze ve ameliyat sürecine ait birçok değişken birlikte etkili olur.

Hastanın yaşı

Genç yaşta diz protezi ameliyatı olan hastalar protezi daha uzun süre kullanacakları için yaşamlarının ilerleyen döneminde revizyon ameliyatına ihtiyaç duyma olasılıkları daha yüksek olabilir.

Genç hastalar genellikle daha hareketlidir ve protez daha fazla kullanım döngüsüne maruz kalır. Bu nedenle genç hastalarda ameliyat kararı verilirken şikâyetlerin şiddeti, eklemdeki hasarın derecesi ve eklemi koruyucu diğer tedavi seçenekleri ayrıntılı olarak değerlendirilir.

İleri yaşta olmak ise tek başına ameliyata engel değildir. Hastanın genel sağlık durumu ve ameliyattan sağlayacağı fayda daha önemlidir.

Vücut ağırlığı

Vücut ağırlığının artması, yürüme ve merdiven kullanma gibi günlük hareketlerde protezin üzerine binen yükü artırabilir. Fazla kilo tek başına protezin erken bozulacağı anlamına gelmez ancak aşınma ve gevşeme riskini etkileyen faktörlerden biri olabilir.

Uygun kilo kontrolü hem protezin korunmasına hem de hastanın daha rahat hareket etmesine yardımcı olabilir.

Günlük aktivite düzeyi

Diz protezi ameliyatından sonra hareketli bir yaşam sürmek önemlidir. Ancak yüksek darbeli ve tekrarlayan zorlayıcı aktiviteler protez yüzeylerinin daha fazla yüke maruz kalmasına neden olabilir.

Genellikle şu aktiviteler daha uygun kabul edilir:

• Düzenli yürüyüş
• Yüzme
• Sabit bisiklet
• Kontrollü kuvvetlendirme egzersizleri
• Düşük etkili egzersizler
• Doktorun uygun gördüğü günlük aktiviteler

Koşu, zıplama, sert zeminde yoğun spor ve temas sporları her hasta için uygun olmayabilir. Hastanın yapmak istediği sporlar ameliyatı gerçekleştiren ortopedi uzmanıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Protezin doğru konumlandırılması

Protez parçalarının hastanın anatomisine uygun şekilde yerleştirilmesi, dizin bağ dengesinin sağlanması ve bacak diziliminin doğru planlanması uzun dönem sonuçlar açısından önemlidir.

Protez üzerinde dengesiz yük oluşması, bazı bölgelerin diğerlerinden daha fazla aşınmasına neden olabilir. Bu nedenle ameliyatın ayrıntılı şekilde planlanması ve uygulanması gerekir.

Kullanılan protezin özellikleri

Diz protezlerinde farklı tasarımlar, sabitleme yöntemleri ve yüzey özellikleri bulunur. Hastanın kemik yapısı, yaşı, dizdeki deformitenin derecesi ve bağların durumu dikkate alınarak uygun protez seçilir.

En yeni veya en pahalı protezin her hasta için mutlaka en doğru seçenek olduğu söylenemez. Önemli olan, bilimsel sonuçları bilinen ve hastanın ihtiyacına uygun bir protezin tercih edilmesidir.

Kemik kalitesi

Protez parçalarının kemikle sağlam bir bağlantı oluşturması gerekir. Kemik kalitesinin düşük olması, ileri derecede kemik kaybı veya bazı metabolik kemik hastalıkları protezin sabitlenmesini ve uzun dönem dayanıklılığını etkileyebilir.

Enfeksiyon

Diz protezi çevresinde gelişen enfeksiyon, erken veya geç dönemde revizyon ameliyatına yol açabilecek önemli nedenlerden biridir.

Ameliyat bölgesinde geçmeyen akıntı, artan kızarıklık, sıcaklık, şişlik, ateş veya giderek artan ağrı varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Vücudun başka bir bölgesindeki enfeksiyonların da ihmal edilmemesi önemlidir. Protezi bulunan hastalar herhangi bir tıbbi veya cerrahi işlem öncesinde diz protezleri olduğunu ilgili sağlık çalışanına bildirmelidir.

Travma ve düşmeler

Şiddetli düşme veya trafik kazası gibi travmalar protezin çevresindeki kemiklerde kırığa, protezin yer değiştirmesine veya bağ dokularında hasara neden olabilir.

Diz protezi bulunan bir kişi düştükten sonra şiddetli ağrı, şişlik, şekil bozukluğu veya üzerine basamama yaşıyorsa gecikmeden değerlendirilmelidir.

Robotik Diz Protezi Daha Uzun Ömürlü müdür?

Robotik cerrahi sistemler, ameliyatın hastanın anatomisine göre planlanmasına ve protez parçalarının hedeflenen konumda yerleştirilmesine yardımcı olabilir. Ayrıca ameliyat sırasında dizin bağ dengesi ve hareket açıklığı değerlendirilebilir.

Ancak robotik cerrahinin kullanılması, protezin kesin olarak daha uzun süre dayanacağını garanti etmez. Protezin uzun dönem performansı; doğru hasta seçimi, cerrahi planlama, protezin özellikleri, hastanın kilosu, aktivite düzeyi ve takip süreci gibi birçok etkene bağlıdır.

Robotik sistem ameliyatı tek başına gerçekleştirmez. Cerrahi kararlar ve işlemler ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından yapılır.

Total Diz Protezi ile Kısmi Diz Protezinin Ömrü Aynı mıdır?

Total diz protezinde diz ekleminin hasarlı yüzeylerinin daha geniş bölümü değiştirilir. Kısmi diz protezinde ise yalnızca kireçlenmenin bulunduğu eklem bölümü protezle kaplanır.

Kısmi diz protezi uygun hastalarda daha küçük bir cerrahi işlem ve daha doğal diz hissi gibi avantajlar sağlayabilir. Ancak her hasta kısmi protez için uygun değildir.

Geniş kayıt çalışmalarında 25 yıllık protez sağkalım oranlarının total diz protezlerinde kısmi diz protezlerine göre daha yüksek olduğu bildirilmiştir. Bununla birlikte hastalar arasındaki yaş, aktivite ve hastalık farklılıkları nedeniyle yalnızca bu oranlara bakılarak protez seçimi yapılmaz.

Hangi yöntemin uygun olduğu; kireçlenmenin dizin kaç bölümünü etkilediği, bağların durumu, dizdeki şekil bozukluğu ve hastanın beklentileri değerlendirilerek belirlenir.

Diz Protezinin Eskidiği Nasıl Anlaşılır?

Diz protezinde zaman içerisinde gelişen her sorun belirgin bir şikâyet oluşturmayabilir. Bu nedenle protezin yalnızca ağrı başladığında kontrol edilmesi yeterli olmayabilir.

Aşağıdaki belirtiler protezle ilgili bir problemin işareti olabilir:

• Daha önce azalan diz ağrısının yeniden başlaması
• Yürürken veya ayağa kalkarken artan ağrı
• Dizde tekrarlayan şişlik
• Dizde boşalma veya güvensizlik hissi
• Hareket açıklığının azalması
• Dizde yeni başlayan ses veya sürtünme hissi
• Bacakta şekil değişikliği
• Topallamanın başlaması
• Diz çevresinde kızarıklık veya sıcaklık
• İstirahat ve gece ağrısı
• Düşme sonrasında üzerine basamama

Bu belirtilerin bulunması protezin mutlaka gevşediği anlamına gelmez. Enfeksiyon, bağ problemleri, çevre kaslardan kaynaklanan ağrılar veya bel ve kalça bölgesindeki hastalıklar da benzer şikâyetlere neden olabilir.

Diz Protezi Neden Gevşer?

Protez parçaları zaman içerisinde kemikle bağlantısını kaybedebilir. Bu durum aseptik gevşeme olarak adlandırılır ve enfeksiyon olmadan ortaya çıkar.

Gevşemeye katkıda bulunabilecek durumlar şunlardır:

• Protez yüzeylerinin uzun süreli kullanımı
• Polietilen ara parçanın aşınması
• Protez çevresinde kemik kaybı
• Dengesiz yük dağılımı
• Protezin konumuyla ilgili problemler
• Yüksek aktivite düzeyi
• Fazla kilo
• Travma
• Enfeksiyon

Gevşeme genellikle ağrı ve yürüme güçlüğüyle kendini gösterebilir. Tanı için muayene, röntgen ve gerektiğinde ek görüntüleme veya laboratuvar tetkiklerinden yararlanılır.

Diz Protezi Ne Zaman Değiştirilir?

Diz protezi yalnızca üzerinden belirli bir yıl geçtiği için değiştirilmez. Revizyon diz protezi ameliyatı, mevcut protezde hastanın şikâyetlerine ve fonksiyonlarına etki eden bir sorun saptandığında gündeme gelir.

Revizyon ameliyatının değerlendirilebileceği başlıca durumlar şunlardır:

• Protezin gevşemesi
• Protez yüzeylerinde ileri aşınma
• Protez çevresinde enfeksiyon
• Tekrarlayan diz instabilitesi
• Protez parçalarının yanlış konumu veya yer değiştirmesi
• Protez çevresi kırık
• İleri kemik kaybı
• Geçmeyen ağrıya neden olan mekanik problem
• Dizin hareketini ciddi şekilde sınırlayan sorunlar

Revizyon ameliyatı, ilk diz protezi ameliyatına göre daha kapsamlı olabilir. Eski parçaların çıkarılması, kemik kayıplarının doldurulması ve özel revizyon protezlerinin kullanılması gerekebilir.

Bu nedenle ilk ameliyatın doğru planlanması ve protezde gelişen sorunların erken fark edilmesi önemlidir.

Diz Protezinin Ömrünü Uzatmak İçin Neler Yapılabilir?

Hastanın protezini korumak için dikkat edebileceği bazı noktalar vardır:

Düzenli kontrolleri ihmal etmeyin

Şikâyet olmasa bile doktorun önerdiği kontrol programına uyulmalıdır. Kontroller sırasında muayene ve röntgen ile protezin konumu, çevresindeki kemik yapı ve olası aşınmalar değerlendirilebilir.

Uygun vücut ağırlığını koruyun

Kilo kontrolü, proteze binen yükün azaltılmasına yardımcı olabilir. Kilo verme programı gerekiyorsa hekim ve diyetisyen desteğiyle planlanmalıdır.

Hareketli kalın

Düzenli ve düşük etkili egzersizler kas gücünü koruyarak dize destek sağlar. Tamamen hareketsiz bir yaşam kasların zayıflamasına ve dengenin bozulmasına neden olabilir.

Yüksek darbeli aktivitelerde dikkatli olun

Sık tekrarlanan koşu, zıplama ve ani yön değiştirme hareketleri proteze yüksek yük bindirebilir. Spor seçimi hastanın yaşı, kas gücü ve protezin durumuna göre yapılmalıdır.

Düşmelerden korunmaya çalışın

Evde kaygan zeminlerin düzenlenmesi, yeterli aydınlatma sağlanması ve gerekiyorsa yürüme desteği kullanılması düşme riskini azaltabilir.

Enfeksiyon belirtilerini önemseyin

Dizde ani ağrı, kızarıklık, ısı artışı, şişlik, akıntı veya ateş gelişmesi durumunda beklenmemelidir. Erken değerlendirme, olası bir enfeksiyonun tedavisi açısından önemlidir.

Önerilen egzersizleri düzenli uygulayın

Uyluk ve kalça kaslarının güçlü olması, dizin daha dengeli kullanılmasına yardımcı olur. Egzersiz programı fizyoterapist veya doktor tarafından kişiye özel olarak hazırlanmalıdır.

Diz Protezi Olanlar Hangi Hareketlerden Kaçınmalıdır?

Her hastaya aynı kısıtlama uygulanmaz. Bununla birlikte proteze yüksek darbe ve kontrolsüz yük bindiren aktiviteler konusunda dikkatli olunması önerilebilir.

Hastanın durumuna göre sınırlandırılabilecek aktiviteler şunlardır:

• Sert zeminde düzenli koşu
• Tekrarlayan sıçrama
• Temas sporları
• Ağır yük altında derin çömelme
• Ani dönüş gerektiren yoğun sporlar
• Kontrolsüz ağır kaldırma
• Düşme riski yüksek aktiviteler

Günlük yaşamda merdiven kullanmak, yürümek veya sandalyeden kalkmak normal şartlarda proteze zarar veren hareketler değildir. Ancak yeni başlayan ağrı veya şişlik varsa zorlayıcı aktiviteye devam edilmemelidir.

Ağrım Yoksa Yine de Kontrole Gitmeli miyim?

Evet. Protez çevresindeki bazı değişiklikler başlangıç döneminde belirgin ağrı oluşturmayabilir. Düzenli kontroller, aşınma veya kemik kaybı gibi problemlerin daha erken fark edilmesine yardımcı olabilir.

Kontrol aralıkları her hasta için aynı değildir. İlk ameliyatın tarihi, kullanılan protez, hastanın yaşı ve mevcut bulgular dikkate alınarak doktor tarafından belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

Diz protezi 30 yıl dayanır mı?

Bazı diz protezleri 25–30 yıl veya daha uzun süre kullanılabilir. Ancak her protezin bu süreye ulaşacağı garanti edilemez. Kullanım süresi hastaya ve proteze ait birçok faktöre bağlıdır.

Diz protezinin bir son kullanma tarihi var mı?

Diz protezlerinin gıda veya ilaçlarda olduğu gibi vücuda yerleştirildikten sonra dolan sabit bir son kullanma tarihi yoktur. Protez iyi çalışıyor ve hastada sorun oluşturmuyorsa yalnızca belirli bir süre geçtiği için değiştirilmez.

Genç yaşta diz protezi yaptırmak sakıncalı mıdır?

Genç hastalarda protezin daha uzun süre kullanılacak olması, ileride revizyon ihtimalini artırabilir. Ancak ileri kireçlenme günlük yaşamı ciddi şekilde kısıtlıyorsa yalnızca yaş nedeniyle gerekli ameliyatın sürekli ertelenmesi doğru olmayabilir. Karar kişiye özel verilmelidir.

Fazla kilo diz protezinin ömrünü kısaltır mı?

Fazla kilo protezin üzerine binen yükü artırabilir ve bazı komplikasyonların riskini etkileyebilir. Ancak protezin kaç yıl dayanacağını yalnızca kilo belirlemez. Cerrahi uygulama, aktivite düzeyi ve genel sağlık durumu da önemlidir.

Diz protezi aşınırsa ne olur?

Aşınan parçacıklar zaman içerisinde protez çevresindeki kemik dokuyu etkileyebilir ve gevşemeye yol açabilir. Aşınma belirginleşir ve şikâyete neden olursa ara parçanın veya protezin tamamının değiştirilmesi değerlendirilebilir.

Diz protezi ikinci kez yapılabilir mi?

Evet. Eski protezin çıkarılarak yeni bir protezin yerleştirildiği ameliyata revizyon diz protezi ameliyatı denir. Revizyonun kapsamı, mevcut protezdeki probleme ve kemik kaybının derecesine göre değişir.

Robotik diz protezinin ömrü daha mı uzundur?

Robotik sistemler hassas planlama ve protezin hedeflenen konumda yerleştirilmesi konusunda cerraha yardımcı olabilir. Ancak robotik yöntem protezin belirli bir süre dayanacağını garanti etmez. Uzun dönem sonuçları birçok faktör birlikte belirler.

Diz protezi olan hasta namaz kılabilir mi?

Ameliyat sonrasında diz hareketleri ve iyileşme düzeyi kişiden kişiye değişir. Derin diz bükme ve diz üzerine oturma bazı hastalarda zor veya uygun olmayabilir. Hastanın güvenli hareket sınırları doktoru ve fizyoterapisti tarafından değerlendirilmelidir.

Diz protezi olan kişi merdiven çıkabilir mi?

İyileşme tamamlandıktan ve kas gücü yeterli hâle geldikten sonra birçok hasta merdiven kullanabilir. İlk dönemde korkuluk ve yardımcı cihaz desteği gerekebilir. Merdiven eğitimi fizik tedavi programı içinde verilmelidir.

Sonuç: Diz Protezinin Ömrü Kişiden Kişiye Değişir

Modern diz protezleri uzun süre kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Güncel veriler total diz protezlerinin büyük bölümünün 15–20 yıl ve daha uzun süre işlevini sürdürebildiğini, önemli bir bölümünün ise 25 yıla ulaşabildiğini göstermektedir.

Bununla birlikte protezin ömrü için her hastaya geçerli kesin bir süre vermek mümkün değildir. Hastanın yaşı, kilosu, aktivite düzeyi, kemik kalitesi, protezin yerleşimi, enfeksiyon gelişimi ve düzenli takip uzun dönem sonucu etkileyebilir.

Diz protezi bulunan hastalarda yeniden başlayan ağrı, şişlik, boşalma hissi veya hareket kısıtlılığı varsa kontrol zamanı beklenmeden ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurulmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve kişisel tedavi önerisi yerine geçmez. Diz protezi ameliyatı ve takip süreci hakkında ortopedi ve travmatoloji uzmanına danışınız.