Çocuk Ortopedisi

Çocuk ortopedisi; bebeklikten ergenlik döneminin sonuna kadar çocuklarda görülen doğumsal, gelişimsel ve sonradan oluşan kas-iskelet sistemi hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenen ortopedi alanıdır.

Çocukların kemikleri yetişkinlerden farklı olarak büyümeye ve şekillenmeye devam eder. Bu nedenle çocukluk döneminde görülen bir ortopedik problem değerlendirilirken yalnızca mevcut şekil bozukluğuna veya ağrıya değil, çocuğun yaşı, büyüme potansiyeli, gelişim basamakları ve sorunun ilerleyen yıllarda oluşturabileceği etkiler de dikkate alınır.

Çocuklarda görülen bazı bacak ve ayak şekilleri büyümenin doğal bir parçası olabilir ve zaman içerisinde kendiliğinden düzelebilir. Bazı durumlarda ise erken tanı; basit bir takip veya ameliyatsız tedaviyle daha başarılı sonuç alınmasını sağlayabilir.

Çocuk Ortopedisi Hangi Hastalıklarla İlgilenir?

Çocuk ortopedisinin değerlendirdiği başlıca hastalık ve durumlar şunlardır:

Gelişimsel kalça displazisi ve kalça çıkığı
Çarpık ayak
İçe basma ve dışa basma
Düztabanlık
Çocuklarda bacak eğrilikleri
Parantez bacak ve X bacak
Bacak uzunluk farkı
Çocukluk çağı kırıkları
Büyüme plağı yaralanmaları
Doğumsal el ve ayak farklılıkları
Çocuklarda skolyoz ve omurga eğrilikleri
Yürüme bozuklukları
Serebral palsiye bağlı kas-iskelet sistemi sorunları
Kas ve sinir hastalıklarına bağlı deformiteler
Kalça, diz, ayak ve topuk ağrıları
Spor yaralanmaları
Kemik ve eklem enfeksiyonları
İyi veya kötü huylu kemik lezyonları
Boyun eğriliği
Çocuklarda omuz, dirsek, el ve el bileği problemleri

Her çocuğun büyüme süreci farklıdır. Bu nedenle benzer görünen şekil bozukluklarının nedeni ve tedavisi her çocukta aynı olmayabilir.

Gelişimsel Kalça Displazisi Nedir?

Gelişimsel kalça displazisi, kalça eklemini oluşturan uyluk kemiği başı ile kalça yuvasının normal uyumunun bozulduğu bir durumdur. Kalça eklemi yalnızca hafif gevşek olabilir, yuva yeterince gelişmemiş olabilir veya uyluk kemiğinin başı yuvadan tamamen çıkmış olabilir.

Bu problem doğumda bulunabileceği gibi bebeğin ilk aylarında da gelişebilir. Kalça ekleminin gevşek olması ve normal pozisyonundan kolayca çıkabilmesi gelişimsel kalça displazisinin özellikleri arasındadır.

Gelişimsel kalça displazisi açısından risk faktörleri

Ailede kalça çıkığı öyküsü
Bebeğin makat gelişiyle doğması
İlk gebelik
Kız bebek
Anne karnında sıvının az olması
Bebeğin anne karnında hareket alanının kısıtlı olması
Ayak veya boyun deformitelerinin eşlik etmesi
Bacakların düz ve sıkı biçimde kundaklanması

Risk faktörü bulunmayan bebeklerde de kalça displazisi görülebileceği için yenidoğan kalça muayenelerinin yapılması önemlidir.

Bebeklerde kalça çıkığının belirtileri

Gelişimsel kalça displazisi her zaman dışarıdan fark edilebilen bir belirti oluşturmaz. Görülebilecek bulgular şunlardır:

Bir bacağın diğerinden kısa görünmesi
Bacakların yana açılmasında kısıtlılık
Kalça hareketlerinde farklılık
Bacak veya kalça kıvrımlarında asimetri
Bez değiştirirken bir kalçanın daha az açılması
Yürümeye başlayan çocukta aksama
İki taraflı tutulumda ördekvari yürüme

Kalça veya bacak kıvrımlarının eşit olmaması tek başına kalça çıkığı anlamına gelmez. Kesin değerlendirme muayene ve gerekli görüntüleme yöntemleriyle yapılır.

Tanı nasıl konulur?

Yenidoğan ve bebeklik döneminde kalça muayenesi yapılır. Çocuğun yaşına göre ultrasonografi veya röntgen kullanılabilir.

Kalça ultrasonografisi özellikle erken bebeklik döneminde eklemin değerlendirilmesine yardımcı olur. Kemik yapılar belirginleşmeye başladıktan sonra röntgen daha fazla bilgi sağlayabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, bebeğin yaşına ve kalçadaki problemin derecesine göre planlanır.

Erken dönemde tanı konulan bazı bebeklerde kalçayı uygun pozisyonda tutan özel bandaj veya ortezler kullanılabilir. Daha geç tanı alan ya da ortez tedavisinden sonuç alınamayan çocuklarda kalçanın anestezi altında yerine yerleştirilmesi, alçı uygulanması veya cerrahi tedavi gerekebilir.

Erken tanı tedaviyi kolaylaştırabilir. Bu nedenle bebeğin kalça kontrollerinin önerilen zamanlarda yapılması önemlidir.

Çarpık Ayak Nedir?

Çarpık ayak, tıbbi adıyla pes ekinovarus, bebeğin bir veya iki ayağının içe ve aşağı doğru dönük olduğu doğumsal bir ayak deformitesidir. Ayak tabanı yana veya ileri dereceli durumlarda yukarıya bakacak şekilde dönebilir.

Çarpık ayak yalnızca ayağın duruşuyla ilgili değildir. Ayaktaki kemikler, eklemler, bağlar, tendonlar ve kaslar da farklı biçimde gelişebilir.

Çarpık ayak nasıl tedavi edilir?

Tedaviye çoğunlukla doğumdan sonraki erken dönemde başlanır. Sıklıkla uygulanan Ponseti yönteminde:

Ayak belirli aralıklarla kontrollü biçimde düzeltilir,
Her düzeltme sonrasında alçı uygulanır,
Gerekli durumlarda Aşil tendonuna küçük bir girişim yapılır,
Düzelmenin korunması için özel cihaz veya ortez kullanılır.

Tedavinin başarısı yalnızca alçı uygulamalarına değil, sonrasında verilen ortezin önerilen süreyle düzenli kullanılmasına da bağlıdır. Ortezin erken bırakılması deformitenin tekrarlama riskini artırabilir.

İçe Basma Nedir?

İçe basma, çocuğun yürürken ayak uçlarının karşıya değil içeriye doğru yönelmesidir. Bu durum farklı seviyelerdeki dönüklüklerden kaynaklanabilir:

Ayağın ön bölümünün içe dönük olması
Kaval kemiğinin içe dönük olması
Uyluk kemiğinin içe dönüklüğünün fazla olması

İçe basan çocuklar özellikle koşarken daha sık takılabilir veya düşebilir. Bununla birlikte çocukluk çağındaki birçok içe basma durumu büyümeyle birlikte azalabilir.

Özel ayakkabı, tabanlık veya gelişigüzel egzersizler her içe basma probleminde etkili değildir. Tedavi gerekip gerekmediğine sorunun kaynağı, derecesi, çocuğun yaşı ve fonksiyonel etkileri değerlendirilerek karar verilmelidir.

Hangi durumlarda değerlendirme gerekir?

İçe basmanın yalnızca tek tarafta olması
Zamanla artması
Ağrıya yol açması
Belirgin aksama bulunması
Çocuğun günlük aktivitelerini etkilemesi
Bacaklarda belirgin şekil bozukluğu olması
Çocukta gelişimsel gecikme bulunması

Dışa Basma Nedir?

Dışa basmada ayak uçları yürürken dışarıya doğru yönelir. Kalça, uyluk kemiği, kaval kemiği veya ayağın yapısından kaynaklanabilir.

Özellikle tek taraflı, belirgin, ilerleyici veya ağrılı dışa basma durumlarında ortopedik değerlendirme yapılmalıdır. Ergenlik döneminde kalça ağrısı ve dışa dönük yürüme bazı önemli kalça hastalıklarıyla ilişkili olabilir.

Çocuklarda Düztabanlık

Düztabanlık, ayak iç kısmındaki kavisin düşük olması veya yere basarken kaybolmasıdır. Küçük çocuklarda ayak tabanındaki yağ dokusu ve bağların esnekliği nedeniyle ayak kavsi belirgin görünmeyebilir.

Esnek düztabanlık

Çocuk otururken veya parmak ucuna yükseldiğinde ayak kavsi oluşuyor, yere bastığında kayboluyorsa esnek düztabanlık söz konusu olabilir.

Esnek düztabanlığı bulunan çocukların önemli bir bölümünde ağrı veya hareket kısıtlılığı görülmez. Ağrısız ve günlük aktiviteleri etkilemeyen esnek düztabanlık çoğunlukla yalnızca takip edilir.

Sert düztabanlık

Ayak kavsi yük vermeden de oluşmuyorsa, ayak hareketleri kısıtlıysa veya ağrı bulunuyorsa sert düztabanlık açısından değerlendirme gerekir. Altta yatan kemiksel veya eklemsel bir problem bulunabilir.

Tabanlık her çocukta gerekli midir?

Tabanlık ayağın anatomik gelişimini her durumda değiştirmez. Ağrı, yorgunluk veya belirli basma sorunları bulunan çocuklarda şikâyetleri azaltmak amacıyla kullanılabilir. Tabanlık kararı yalnızca ayağın görünümüne bakılarak verilmemelidir.

Parantez Bacak ve X Bacak

Çocukların bacak dizilimi büyüme sırasında doğal olarak değişebilir.

Parantez bacak

Dizler birbirinden ayrıkken ayak bileklerinin birbirine yaklaşmasıdır. Bebeklik döneminde belirli derecede parantez bacak görünümü normal gelişimin bir parçası olabilir.

X bacak

Dizler birbirine yaklaşırken ayak bileklerinin ayrı kalmasıdır. Erken çocukluk döneminde belirli oranda görülebilir ve büyümeyle azalabilir.

Hangi durumlarda ayrıntılı inceleme gerekir?

Eğriliğin yalnızca bir bacakta olması
Eğriliğin giderek artması
Çocuğun yaşına göre beklenenden fazla olması
Boy kısalığının eşlik etmesi
Ağrı veya aksama bulunması
Daha önce düzelirken yeniden ortaya çıkması
D vitamini eksikliği veya metabolik hastalık şüphesi
Travma veya enfeksiyon öyküsü

Fizyolojik bacak eğrilikleriyle büyüme plağı hastalıkları, kemik gelişim bozuklukları ve metabolik sorunların birbirinden ayrılması gerekir.

Bacak Uzunluk Farkı

Bir bacağın diğerinden kısa olması doğuştan bulunabilir veya büyüme sürecinde ortaya çıkabilir.

Bacak uzunluk farkına yol açabilecek durumlar şunlardır:

Doğumsal kemik gelişim farklılıkları
Büyüme plağı yaralanmaları
Geçirilmiş kırıklar
Kemik ve eklem enfeksiyonları
Kalça hastalıkları
Nörolojik hastalıklar
Tümör veya tümör tedavileri

Küçük farklar belirgin şikâyet oluşturmayabilir. Daha fazla uzunluk farkı; aksama, pelviste eğiklik, omurgada denge değişikliği ve yürüme sırasında enerji tüketiminin artmasına neden olabilir.

Bacak uzunluk farkı nasıl ölçülür?

Muayene sırasında bloklarla ölçüm yapılabilir. Gerekli durumlarda ayakta çekilen uzun bacak grafileri ve özel ölçüm yöntemleri kullanılır.

Çocuğun mevcut farkı kadar büyüme sonunda oluşması beklenen fark da önemlidir. Bu nedenle bazı çocuklarda belirli aralıklarla ölçüm ve takip gerekir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi beklenen uzunluk farkına göre planlanabilir:

Takip
Ayakkabı yükseltisi
Kısa bacağın uzatılması
Uzun bacağın büyümesinin kontrollü olarak yavaşlatılması
Seçilmiş durumlarda kemiğin kısaltılması

Büyüme plağının cerrahi olarak yönlendirilmesi veya durdurulması, büyüme sonunda ortaya çıkması beklenen fark hesaplanarak planlanır.

Çocuklarda Büyüme Plağı Yaralanmaları

Büyüme plakları, çocuk kemiklerinin uç bölümlerinde bulunan ve kemiğin uzamasını sağlayan yapılardır. Bu bölgeler kemik gelişimi tamamlanana kadar açıktır.

Büyüme plağını etkileyen kırıkların önemli bir bölümü uygun tedaviyle iyileşebilir. Ancak bazı yaralanmalarda büyüme plağı kısmen veya tamamen zarar görebilir.

Bunun sonucunda:

Kemikte açısal deformite
Kol veya bacak uzunluk farkı
Eklem diziliminde bozulma
Erken büyüme durması

gelişebilir.

Büyüme plağı kırığı bulunan çocuklarda kırık iyileştikten sonra da belirli aralıklarla takip gerekebilir. Büyüme bozukluğu bazen yaralanmadan aylar sonra fark edilebilir.

Çocukluk Çağı Kırıkları

Çocuk kemikleri erişkin kemiklerine göre daha esnek ve iyileşme potansiyeli daha yüksektir. Bu nedenle çocuklara özgü bazı kırık tipleri görülür:

Yeşil ağaç kırığı
Torus kırığı
Plastik deformasyon
Büyüme plağı kırığı
Çocuk dirsek kırıkları
Ön kol kırıkları
El bileği kırıkları
Ayak ve ayak bileği kırıkları

Çocuklarda birçok kırık alçı veya atelle tedavi edilebilir. Çocuk kemiğinin büyüme sırasında belirli açılanmaları düzeltme kapasitesi bulunur. Örneğin çocuk ön kol kırıklarının önemli bir bölümünde kapalı düzeltme ve alçı tedavisi temel yaklaşımdır.

Bununla birlikte her şekil bozukluğu büyümeyle tamamen düzelmez. Kırığın ekleme veya büyüme plağına yakınlığı, çocuğun yaşı ve kırığın dönüklük derecesi cerrahi kararında önemlidir.

Çocuk kırıklarında ameliyat ne zaman gerekebilir?

Açık kırık
Damar veya sinir yaralanması
Eklem içine uzanan yer değiştirmiş kırık
Kapalı yöntemle düzeltilemeyen kırık
Alçı içerisinde pozisyonu korunamayan kırık
Belirgin dönme veya açılanma
Bazı büyüme plağı yaralanmaları
Çoklu travma

Çocuk kırıklarında kullanılan cerrahi yöntemler erişkinlerden farklı olabilir. Tel, vida, esnek çivi, plak veya dışarıdan tespit sistemleri kullanılabilir.

Çocuklarda Topuk Ağrısı ve Sever Hastalığı

Sever hastalığı, büyüme çağındaki çocuk ve ergenlerde görülen yaygın topuk ağrısı nedenlerinden biridir. Topuk kemiğinin büyüme bölgesine tekrarlayan yük binmesiyle ilişkilidir.

Özellikle koşma ve sıçrama içeren sporlarla uğraşan çocuklarda görülür.

Belirtiler şunlardır:

Aktiviteyle artan topuk ağrısı
Topuğa basarken hassasiyet
Spor sonrasında aksama
Sabah veya egzersiz sonrasında tutukluk
Ayakkabıyla rahatsızlık

Tedavide aktivite düzenlemesi, germe egzersizleri, uygun ayakkabı, soğuk uygulama ve gerekli durumlarda geçici topuk desteği kullanılabilir.

Çocuklarda Diz Ağrısı

Çocuklarda diz ağrısının birçok farklı nedeni olabilir:

Aşırı kullanım
Spor yaralanmaları
Büyüme bölgelerindeki zorlanmalar
Diz kapağı çevresi problemleri
Menisküs ve bağ yaralanmaları
Kalçadan dize yansıyan ağrı
Enfeksiyon
Romatolojik hastalıklar
Kemik lezyonları

Her diz ağrısını “büyüme ağrısı” olarak değerlendirmek doğru değildir. Şişlik, hareket kısıtlılığı, ateş, gece ağrısı veya aksama bulunuyorsa ayrıntılı muayene gerekir.

Büyüme Ağrısı Nedir?

Büyüme ağrıları genellikle okul öncesi ve okul çağındaki çocuklarda görülen, çoğunlukla her iki bacakta hissedilen ağrılardır.

Tipik özellikleri:

Daha çok akşam veya gece görülmesi
Çoğunlukla iki taraflı olması
Sabah kaybolması
Eklem şişliği oluşturmaması
Çocuğun gündüz aktivitelerini belirgin etkilememesi
Muayenenin normal olmasıdır

Büyüme ağrısında ağrının doğrudan kemiklerin uzamasından kaynaklandığı kesin olarak gösterilmiş değildir.

Aşağıdaki durumlar büyüme ağrısı için tipik değildir:

Sürekli tek taraflı ağrı
Eklem şişliği
Sabah tutukluğu
Ateş
Kilo kaybı
Gece giderek artan ve çocuğu sürekli uyandıran ağrı
Aksama
Spor veya oyun sırasında belirgin hareket kaybı

Bu belirtilerde altta yatan başka bir neden araştırılmalıdır.

Çocuklarda Skolyoz

Skolyoz, omurganın karşıdan bakıldığında yana doğru eğrilmesi ve omurların kendi ekseni etrafında dönmesiyle oluşan üç boyutlu bir omurga deformitesidir.

Skolyoz doğumsal omurga gelişim bozukluklarına, sinir-kas hastalıklarına veya başka hastalıklara bağlı olabilir. En sık görülen ergenlik dönemi skolyozunda ise çoğunlukla kesin bir neden belirlenemez.

Doğumsal skolyoz, omurların anne karnındaki gelişimi sırasında şekillenme veya birbirinden ayrılma kusurları nedeniyle oluşabilir.

Skolyoz belirtileri

Omuzlardan birinin daha yüksek olması
Bir kürek kemiğinin daha belirgin görünmesi
Bel kıvrımlarında eşitsizlik
Gövdenin bir tarafa kayması
Öne eğilirken sırtın bir tarafının daha kabarık görünmesi
Giysilerin vücutta asimetrik durması
Kalçaların aynı seviyede olmaması

Skolyoz çoğunlukla ağrı oluşturmaz. Bu nedenle aile veya okul taraması sırasında fark edilebilir.

Skolyoz tedavisi

Tedavi planında:

Eğriliğin derecesi
Çocuğun yaşı
Kalan büyüme potansiyeli
Eğriliğin yeri
Eğriliğin ilerleme riski
Altta yatan neden

değerlendirilir.

Tedavi seçenekleri takip, egzersiz, korse veya cerrahi olabilir. Her skolyoz hastasında korse veya ameliyat gerekmez.

Çocuklarda Yürüme Bozuklukları

Çocukların yürüme şekli yaşa ve gelişim dönemine göre değişir. Yürümeye yeni başlayan çocuklarda ayakların açık olması, sık düşme ve dengenin tam gelişmemiş olması belirli bir süre normal kabul edilebilir.

Bununla birlikte şu belirtilerde ortopedik değerlendirme yapılmalıdır:

Çocuğun sürekli aksaması
Bir bacağını sürüklemesi
Parmak ucunda sürekli yürümesi
Sağ ve sol taraf arasında belirgin farklılık
Yürümenin zamanla kötüleşmesi
Daha önce yaptığı hareketleri yapamaması
Yürürken ağrı
Sık ve kontrolsüz düşme
Yaşına göre motor gelişimde gecikme

Yürüme bozukluğunun nedeni kemik ve eklemler dışında kas, sinir sistemi veya gelişimsel problemlerle ilişkili olabilir. Gerekli durumlarda çocuk nörolojisi, fizik tedavi ve rehabilitasyon gibi branşlarla birlikte değerlendirme yapılabilir.

Parmak Ucunda Yürüme

Yürümeyi yeni öğrenen çocuklarda zaman zaman parmak ucunda yürüme görülebilir. Ancak iki yaş sonrasında sürekli devam eden veya yalnızca tek tarafta bulunan parmak ucu yürüyüşü değerlendirilmelidir.

Olası nedenler arasında:

Aşil tendonunda kısalık
Alışkanlığa bağlı yürüme
Kas hastalıkları
Sinir sistemi hastalıkları
Serebral palsi
Gelişimsel farklılıklar

bulunabilir.

Tedavi nedene göre takip, germe egzersizleri, fizik tedavi, ortez, seri alçılama veya cerrahi yöntemlerden oluşabilir.

Serebral Palside Ortopedik Problemler

Serebral palside kasların aşırı gerginliği, güçsüzlük ve hareket kontrolündeki bozukluklar zaman içerisinde kas kısalıklarına ve eklem deformitelerine neden olabilir.

Görülebilecek ortopedik sorunlar şunlardır:

Kalça ekleminde yer değiştirme
Dizlerde bükülme
Makaslama yürüyüşü
Ayak deformiteleri
Parmak ucunda yürüme
Omurga eğriliği
Kol ve el fonksiyonlarında kısıtlılık

Tedavi; fizik tedavi, ortez, botulinum toksini uygulamaları, düzenli kalça takibi ve gerekli durumlarda cerrahi yöntemleri içerebilir. Amaç çocuğun hareket kapasitesini artırmak, bakımını kolaylaştırmak, ağrıyı azaltmak ve mevcut fonksiyonlarını korumaktır.

Çocuklarda Kemik ve Eklem Enfeksiyonları

Kemik enfeksiyonuna osteomiyelit, eklem enfeksiyonuna septik artrit adı verilir. Çocuklarda kan yoluyla veya çevre dokulardan yayılabilir.

Aşağıdaki belirtiler enfeksiyon açısından önemlidir:

Ateş
Şiddetli kol veya bacak ağrısı
Eklemde şişlik
Kızarıklık ve sıcaklık artışı
Çocuğun üzerine basmak istememesi
Bebeğin bez değiştirilirken ağlaması
Eklem hareketlerinde belirgin kısıtlılık
Genel durumda bozulma

Kemik ve eklem enfeksiyonları erken tedavi edilmediğinde eklem kıkırdağına ve büyüme plağına zarar verebilir. Bu nedenle ateşle birlikte gelişen ani aksama veya eklem ağrısı acil değerlendirme gerektirir.

Çocuklarda Spor Yaralanmaları

Çocukların spora katılımının artmasıyla birlikte burkulma, kırık, kas-tendon yaralanması ve aşırı kullanıma bağlı problemler daha sık görülebilir.

Çocuk sporcularda büyüme plakları henüz açık olduğu için erişkinlerde bağ yaralanmasına yol açabilecek bir kuvvet çocuklarda büyüme plağı yaralanmasına neden olabilir.

Spor yaralanmalarının önlenmesine yardımcı olabilecek uygulamalar şunlardır:

Yaşa uygun antrenman programı
Isınma ve soğuma
Doğru teknik
Uygun ayakkabı ve koruyucu ekipman
Dinlenme günleri
Antrenman yoğunluğunun kademeli artırılması
Devam eden ağrıya rağmen spora zorlanmama
Tek bir spora yıl boyunca aşırı yüklenmekten kaçınma

Çocuk ağrı nedeniyle hareket biçimini değiştiriyorsa veya aksıyorsa spora ara verilmeli ve değerlendirme yapılmalıdır.

Çocuklarda Ortopedik Muayene Nasıl Yapılır?

Çocuk ortopedisi muayenesi çocuğun yaşına ve şikâyetine göre planlanır.

Değerlendirmede:

Gebelik ve doğum öyküsü
Ailede benzer hastalık bulunup bulunmadığı
Çocuğun oturma ve yürüme zamanı
Geçirdiği hastalıklar ve travmalar
Ağrının yeri ve süresi
Büyüme ve gelişim durumu
Yürüme biçimi
Omurga, kalça, diz, ayak ve üst ekstremite dizilimi
Eklem hareketleri
Kas gücü
Bacak uzunluğu
Sinir ve dolaşım bulguları

incelenir.

Çocuğun yalnızca muayene masasında değil, yürürken, koşarken veya oyun oynarken gözlemlenmesi de değerli bilgiler sağlayabilir.

Kullanılabilecek Görüntüleme Yöntemleri

Çocuğun yaşına ve şüphe edilen hastalığa göre şu yöntemlerden yararlanılabilir:

Ultrasonografi
Röntgen
Bilgisayarlı tomografi
Manyetik rezonans görüntüleme
Uzun bacak grafisi
Omurga grafisi
Kemik sintigrafisi
Kemik yoğunluğu ölçümü

Çocuklarda gereksiz radyasyon kullanımından kaçınılması önemlidir. Görüntüleme yöntemi yalnızca gerekli olduğunda ve uygun protokolle seçilmelidir.

Çocuk Ortopedisinde Tedavi Yöntemleri

Tedavi, hastalığın türüne ve çocuğun büyüme potansiyeline göre kişiselleştirilir.

Takip

Büyüme sırasında kendiliğinden düzelmesi beklenen bazı durumlarda düzenli muayene ve ölçümler yeterli olabilir.

Fizik tedavi ve egzersiz

Kas dengesizliği, eklem hareket kısıtlılığı ve nörolojik sorunlarda kişiye özel programlar uygulanabilir.

Ortez ve cihazlar

Hastalığa göre kalça ortezi, ayak-ayak bileği ortezi, skolyoz korsesi, tabanlık veya yürüme cihazı kullanılabilir.

Alçı ve seri alçılama

Kırıkların sabitlenmesinde, çarpık ayak ve bazı kas kısalıklarının kademeli düzeltilmesinde uygulanabilir.

Büyüme yönlendirme cerrahisi

Bacak eğriliklerinde büyüme plaklarının bir tarafı geçici olarak yavaşlatılarak büyümenin deformiteyi zaman içinde düzeltmesi sağlanabilir. Bu tedavinin zamanlaması çocuğun kalan büyüme potansiyeline göre yapılır.

Düzeltici kemik ameliyatları

İleri deformitelerde kemik kontrollü biçimde kesilerek uygun pozisyona getirilebilir ve plak, vida veya dışarıdan tespit sistemleriyle sabitlenebilir.

Uzatma ameliyatları

Belirgin bacak uzunluk farklarında veya doğumsal kemik kısalıklarında kemiğin kademeli uzatılması planlanabilir.

Yumuşak doku ameliyatları

Kas ve tendon kısalıklarının gevşetilmesi, tendon transferleri veya eklem çevresindeki yumuşak dokuların dengelenmesi gerekebilir.

Çocuğumu Ne Zaman Ortopediye Götürmeliyim?

Aşağıdaki durumlardan biri bulunuyorsa çocuk ortopedisi değerlendirmesi önerilebilir:

Bebekte kalça hareketlerinde farklılık
Bacak uzunluklarının eşit görünmemesi
Ayağın doğuştan içe veya dışa dönük olması
Çocuğun yaşına göre belirgin bacak eğriliği
Sürekli içe veya dışa basma
Tek taraflı şekil bozukluğu
Devam eden aksama
Sürekli parmak ucunda yürüme
Sık düşme ve hareket becerilerinde gerileme
Omuz veya bel seviyesinde eşitsizlik
Gece devam eden veya giderek artan ağrı
Eklem şişliği
Travma sonrasında kol veya bacağı kullanamama
Ateşle birlikte eklem ağrısı
Spor sırasında tekrarlayan ağrı
Bacaklar arasında belirgin uzunluk farkı

Hangi Belirtiler Acil Değerlendirme Gerektirir?

Travma sonrasında belirgin şekil bozukluğu
Açık yara ve kemik görünmesi
Parmaklarda morarma, solukluk veya soğukluk
Ani his ve hareket kaybı
Şiddetli ve giderek artan ağrı
Ateşle birlikte eklem şişliği
Çocuğun aniden yürüyememesi
Üzerine basmayı tamamen reddetmesi
Gece uykudan uyandıran ve giderek artan kemik ağrısı
Boyun veya sırt travması sonrasında güçsüzlük
Yüksekten düşme veya trafik kazası

Çocuk Ortopedisi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Her içe basma tedavi gerektirir mi?

Hayır. Çocukluk çağındaki birçok içe basma durumu büyüme sırasında azalabilir. Ancak tek taraflı, ilerleyici, ağrılı veya belirgin fonksiyon kaybına neden olan içe basma değerlendirilmelidir.

Düztabanlık için her zaman tabanlık gerekir mi?

Hayır. Ağrısız esnek düztabanlıkta tabanlık çoğunlukla zorunlu değildir. Ağrı, yorgunluk veya başka bir ayak problemi varsa kişiye özel destek düşünülebilir.

Çocuğun bacaklarının eğri olması normal midir?

Belirli yaş dönemlerinde parantez bacak veya X bacak görünümü normal gelişimin bir parçası olabilir. Eğrilik tek taraflıysa, ilerliyorsa veya çocuğun yaşına göre belirginse muayene gerekir.

Çocuklarda kırıklar daha hızlı mı iyileşir?

Çocuk kemikleri genellikle erişkinlerden daha hızlı iyileşir ve belirli şekil bozukluklarını büyüme sırasında düzeltebilir. Ancak büyüme plağı ve eklem yüzeyini etkileyen kırıklar özel takip gerektirir.

Çocuğun diz ağrısı büyüme ağrısı olabilir mi?

Büyüme ağrısı çoğunlukla her iki bacakta, akşam veya gece görülür ve sabah kaybolur. Tek taraflı ağrı, eklem şişliği, aksama veya hareket kısıtlılığı büyüme ağrısı için tipik değildir.

Kalça ultrasonu ne zaman yapılmalıdır?

Kalça ultrasonunun zamanı bebeğin risk faktörlerine ve muayene bulgularına göre belirlenir. Doğumdan hemen sonraki dönem ile sonraki kontroller birbirinin yerine geçmez. Çocuk doktoru veya ortopedi uzmanının önerdiği tarama zamanına uyulmalıdır.

Özel ayakkabılar içe basmayı düzeltir mi?

İçe basmanın nedeni kalça veya kaval kemiğindeki dönüklükse özel ayakkabılar kemiğin doğal dönme sürecini genellikle değiştirmez. Ayakkabı ve ortez kullanımı çocuğun tanısına göre planlanmalıdır.

Skolyozu olan her çocuk ameliyat edilir mi?

Hayır. Skolyoz tedavisi eğriliğin derecesine, çocuğun yaşına ve büyüme potansiyeline göre takip, korse veya cerrahi olarak planlanabilir.

Çocuğun sık düşmesi normal midir?

Yürümeyi yeni öğrenen çocuklarda belirli ölçüde düşme normal olabilir. Ancak düşmeler çok sık gerçekleşiyorsa, tek taraflı güçsüzlük varsa veya çocuk daha önce kazandığı hareketleri kaybediyorsa değerlendirme gerekir.

Sonuç

Çocuk ortopedisinde temel amaç, çocuğun büyüme potansiyelini koruyarak kas-iskelet sisteminin sağlıklı gelişmesine yardımcı olmaktır. Çocukların kemikleri ve eklemleri gelişmeye devam ettiği için erken tanı, doğru zamanlama ve düzenli takip tedavi sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Her şekil farklılığı hastalık anlamına gelmez ve her çocuk ortopedik problem nedeniyle ameliyat olmak zorunda değildir. Bazı durumlar yalnızca takip edilirken bazı hastalıklarda ortez, alçı, fizik tedavi veya cerrahi uygulanabilir.

Çocuğunuzda kalça hareketlerinde farklılık, yürüme bozukluğu, sürekli içe basma, bacak eğriliği, omurga asimetrisi, devam eden ağrı veya travma sonrasında hareket kaybı bulunuyorsa çocuk ortopedisi açısından ayrıntılı değerlendirme yapılması uygun olabilir.

Op. Dr. Burak Demirkıran
Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve kişisel tedavi önerisi yerine geçmez. Çocuğunuzun tedavisi ancak muayene, gelişim değerlendirmesi ve gerekli incelemeler sonrasında planlanabilir.