Protez Cerrahisi

Protez cerrahisi; hastalık, yaralanma veya yaşa bağlı aşınma sonucunda ileri derecede hasar gören eklem yüzeylerinin yapay bileşenlerle değiştirilmesini kapsayan cerrahi tedavilerin genel adıdır.

Bu ameliyatların temel amacı yalnızca hasarlı eklemi değiştirmek değildir. Eklem kaynaklı ağrının azaltılması, hareket kabiliyetinin geliştirilmesi, şekil bozukluğunun düzeltilmesi ve hastanın günlük yaşamını daha bağımsız sürdürebilmesi hedeflenir.

Protez ameliyatları en sık diz, kalça ve omuz eklemlerine uygulanır. Bununla birlikte dirsek, ayak bileği, el bileği ve parmak eklemleri için de farklı protez sistemleri bulunur.

Kullanılacak protezin türü ve cerrahi yöntem her hasta için aynı değildir. Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, kemik kalitesi, eklemdeki hasarın derecesi, kas ve bağların durumu, günlük aktivite düzeyi ve tedaviden beklentileri birlikte değerlendirilir.

Her eklem ağrısı protez ameliyatı gerektirmez. Protez cerrahisi çoğunlukla ameliyat dışı tedavilere rağmen devam eden ileri ağrı, hareket kısıtlılığı ve fonksiyon kaybı bulunan hastalarda gündeme gelir.

Kapak görseli: Hazırlanan “Protez Cerrahisi – Op. Dr. Burak Demirkıran” görseli bu giriş bölümünün üzerinde kullanılmalıdır.

Protez Cerrahisi Nedir?

Sağlıklı bir eklemde kemik yüzeyleri kıkırdak adı verilen düzgün ve kaygan bir dokuyla kaplıdır. Kıkırdak, kemiklerin birbirine sürtünmeden hareket etmesini ve ekleme gelen yüklerin dengeli şekilde dağıtılmasını sağlar.

Kireçlenme, romatizmal hastalık, kırık, dolaşım bozukluğu veya başka bir eklem hastalığı nedeniyle kıkırdak dokusu ileri derecede bozulduğunda kemik yüzeyleri birbirine sürtünmeye başlayabilir.

Bu durum zaman içerisinde:

Hareketle artan eklem ağrısına
Gece ve istirahat ağrısına
Eklem sertliğine
Hareket kısıtlılığına
Şişlik ve hassasiyete
Eklemden ses gelmesine
Bacakta veya eklemde şekil bozukluğuna
Yürüme mesafesinin azalmasına
Kolu yukarı kaldırma güçlüğüne
Günlük yaşamda bağımsızlığın azalmasına

neden olabilir.

Protez ameliyatında eklemin hasarlı yüzeyleri hazırlanır ve bunların yerine metal, seramik veya yüksek dayanıklılığa sahip plastikten üretilmiş yapay bileşenler yerleştirilir.

Halk arasında “eklemin tamamen çıkarılması” şeklinde bilinse de çoğu protez ameliyatında kemiğin tamamı alınmaz. Eklem oluşturan hasarlı yüzeyler cerrahi olarak hazırlanır ve yapay bileşenlerle yeniden kaplanır.

Protez Cerrahisinin Amaçları Nelerdir?

Protez ameliyatında temel amaç eklem kaynaklı ağrıyı azaltmaktır. Bunun yanında:

Eklem hareketlerinin geliştirilmesi
Yürüme kapasitesinin artırılması
Kolun günlük işlerde daha rahat kullanılabilmesi
Eklemdeki şekil bozukluğunun mümkün olduğunca düzeltilmesi
Eklem dengesinin yeniden sağlanması
Hastanın günlük yaşam aktivitelerine dönebilmesi
Uyku kalitesinin geliştirilmesi
Yardımcı yürüme cihazlarına duyulan ihtiyacın azaltılması

hedeflenebilir.

Ameliyat sonrasında elde edilebilecek hareket açıklığı ve fonksiyon her hastada aynı değildir. Ameliyat öncesindeki kas gücü, eklem hareketleri, kemik yapısı ve rehabilitasyona uyum sonucu etkileyebilir.

Protez cerrahisi hastaya “doğal ve hiç ameliyat edilmemiş bir eklem” sağlamaz. Amaç, hasarlı ve ağrılı eklemin daha işlevsel ve daha az ağrılı hâle getirilmesidir.

Protez Cerrahisi Hangi Eklemlere Uygulanır?

Protez cerrahisi en sık aşağıdaki eklemlere uygulanır:

Diz Eklemi

İleri diz kireçlenmesi, romatizmal hastalıklar ve travma sonrası eklem hasarında total veya kısmi diz protezi değerlendirilebilir.

Kalça Eklemi

İleri kalça kireçlenmesi, femur başı avasküler nekrozu, gelişimsel kalça bozuklukları ve bazı kalça kırıklarında total veya kısmi kalça protezi uygulanabilir.

Omuz Eklemi

İleri omuz kireçlenmesi, rotator manşet yırtığı artropatisi, avasküler nekroz ve bazı parçalı omuz kırıklarında anatomik, ters veya kısmi omuz protezi değerlendirilebilir.

Dirsek Eklemi

İleri romatizmal eklem hastalıkları, ciddi kırıklar ve travma sonrası eklem bozukluklarında dirsek protezi uygulanabilir.

Ayak Bileği Eklemi

İleri ayak bileği kireçlenmesinde, uygun hastalarda eklem dondurma ameliyatına alternatif olarak ayak bileği protezi değerlendirilebilir.

El ve Parmak Eklemleri

Romatizmal hastalıklar veya ileri eklem hasarı nedeniyle bazı parmak eklemlerine küçük eklem protezleri uygulanabilir.

Makale içi görsel 1: Diz, kalça ve omuz protezlerini yan yana gösteren görsel bu bölümün altında kullanılmalıdır.

Protez Ameliyatı Kimlere Uygulanabilir?

Protez ameliyatına yalnızca hastanın yaşı veya röntgen görüntüsüne bakılarak karar verilmez. Hastanın şikâyetleri, fizik muayenesi, görüntüleme sonuçları ve önceki tedavilere verdiği yanıt birlikte değerlendirilir.

Aşağıdaki durumlar protez cerrahisinin değerlendirilmesini gerektirebilir:

Günlük yaşamı belirgin biçimde sınırlayan eklem ağrısı
Dinlenme sırasında devam eden ağrı
Gece uykudan uyandıran eklem ağrısı
Yürüme mesafesinin belirgin şekilde azalması
Merdiven çıkarken veya inerken ciddi zorlanma
Sandalyeden kalkma güçlüğü
Çorap ve ayakkabı giymede zorlanma
Kolun omuz seviyesinin üzerine kaldırılamaması
Eklem hareketlerinde ileri kısıtlılık
Bacakta içe veya dışa doğru şekil bozukluğu
Topallama
Eklemde güvensizlik veya boşalma hissi
İlaç, egzersiz ve fizik tedaviye rağmen devam eden şikâyetler
Ağrı nedeniyle sosyal ve mesleki yaşamın ciddi şekilde etkilenmesi
Hastanın bağımsız hareket kabiliyetini kaybetmeye başlaması

Hastanın ameliyat olabilecek genel sağlık durumuna sahip olması ve rehabilitasyon programına katılabilmesi de önemlidir.

Protez Ameliyatına Nasıl Karar Verilir?

Ameliyat kararı birkaç değerlendirmenin birlikte yapılmasıyla verilir.

Hastanın Şikâyetleri

Ağrının ne zaman başladığı, nerede hissedildiği, gece devam edip etmediği ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği değerlendirilir.

Fizik Muayene

Muayenede:

Eklem hareket açıklığı
Kas gücü
Bağların durumu
Eklem dengesi
Bacak uzunluğu
Yürüme şekli
Şişlik ve hassasiyet
Sinir ve damar fonksiyonları

incelenir.

Görüntüleme Bulguları

Ayakta çekilen röntgenler eklem aralığı, kemik yapısı, şekil bozukluğu ve kireçlenmenin dağılımı hakkında bilgi verir.

Gerekli durumlarda:

Bilgisayarlı tomografi
Manyetik rezonans görüntüleme
Ultrason
Bacak uzunluk grafileri
Üç boyutlu planlama

kullanılabilir.

Ameliyat Dışı Tedavilere Yanıt

İlaç, egzersiz, kilo kontrolü, fizik tedavi ve diğer yöntemlerden yeterli yarar sağlanıp sağlanmadığı değerlendirilir.

Hastanın Beklentileri

Protez ameliyatından beklentilerin gerçekçi olması önemlidir. Ameliyat sonrasında yüksek darbeli sporlara veya ağır fiziksel işlere sınırsız dönüş her hasta için uygun olmayabilir.

Protez Cerrahisi Hangi Hastalıklarda Uygulanır?

Osteoartrit ve Eklem Kireçlenmesi

Protez cerrahisinin en sık uygulanma nedenidir. Eklem kıkırdağının aşınması sonucunda ağrı, sertlik, şekil bozukluğu ve hareket kaybı gelişebilir.

Romatoid Artrit

Bağışıklık sisteminin eklem dokularına zarar verdiği romatoid artrit, kıkırdak ve kemik yüzeylerinde ileri hasara neden olabilir.

Travma Sonrası Kireçlenme

Eklem yüzeyini etkileyen kırıklar veya bağ yaralanmaları sonrasında eklem mekaniği bozulabilir. Yıllar içerisinde travma sonrası kireçlenme gelişebilir.

Avasküler Nekroz

Kemiğin ekleme yakın bölümündeki kan dolaşımının bozulması, kemik dokusunun canlılığını kaybetmesine ve eklem yüzeyinin çökmesine neden olabilir.

Kalçada femur başı, omuzda ise humerus başı etkilenebilir.

Gelişimsel Eklem Bozuklukları

Gelişimsel kalça çıkığı, bacak dizilim bozuklukları ve çocukluk döneminden kalan bazı deformiteler erken yaşlarda eklem kireçlenmesine yol açabilir.

Eklem Çevresi Kırıkları

Özellikle ileri yaştaki bazı kalça ve omuz kırıklarında kırığın plak veya vida ile onarılması yerine kısmi ya da total protez uygulanabilir.

Rotator Manşet Yırtığı Artropatisi

Omuzdaki büyük ve onarılamayan rotator manşet yırtıkları zaman içerisinde omuz ekleminin yapısını bozabilir. Bu durumda ters omuz protezi değerlendirilebilir.

Daha Önce Yapılan Ameliyatların Başarısızlığı

Önceki eklem koruyucu ameliyatların veya protezlerin başarısız olması durumunda ilk protez ya da revizyon protez cerrahisi gerekebilir.

Protez Ameliyatından Önce Uygulanan Tedaviler

Erken ve orta evre eklem hastalıklarında öncelikle ameliyat dışı tedaviler değerlendirilir.

Egzersiz ve Kas Güçlendirme

Eklemi çevreleyen kasların güçlendirilmesi ekleme binen yükün daha dengeli taşınmasına yardımcı olabilir.

Kilo Kontrolü

Fazla kilo özellikle diz ve kalça eklemlerine binen yükü artırabilir. Kilo kontrolü ağrının azaltılmasına ve ameliyat risklerinin düşürülmesine yardımcı olabilir.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Eklem hareketlerini korumaya, kas gücünü artırmaya ve günlük hareketlerin daha güvenli yapılmasına yönelik programlar uygulanabilir.

İlaç Tedavisi

Hekim kontrolünde ağrı kesici veya iltihap azaltıcı ilaçlar kullanılabilir. Hastanın mide, böbrek, kalp ve damar hastalıkları ilaç seçiminde dikkate alınmalıdır.

Yardımcı Cihazlar

Baston, yürüteç, dizlik veya uygun tabanlıklar bazı hastalarda ekleme binen yükün azaltılmasına yardımcı olabilir.

Eklem İçi Enjeksiyonlar

Uygun hastalarda kortikosteroid veya farklı içeriklere sahip eklem içi enjeksiyonlar değerlendirilebilir. Enjeksiyonların etkisi ve uygunluğu hastaya göre değişir.

Bu yöntemler tamamen kaybolan eklem kıkırdağını yeniden oluşturmaz. Ancak ameliyat ihtiyacının ertelenmesine veya şikâyetlerin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.

Total ve Kısmi Protez Arasındaki Fark Nedir?

Total Protez

Eklemin birden fazla bölümünde ileri hasar bulunduğunda ilgili eklem yüzeylerinin tamamına yakını protez bileşenleriyle yeniden kaplanır.

Kısmi Protez

Hasarın eklemin belirli bir bölümüyle sınırlı olduğu seçilmiş hastalarda yalnızca hastalıklı bölüm değiştirilir.

Kısmi protez uygulanabilmesi için:

Hastalığın sınırlı bir alanda bulunması
Diğer eklem bölümlerinin korunmuş olması
Bağların yeterli çalışması
İleri şekil bozukluğu bulunmaması
Hastanın kemik yapısının uygun olması

gerekebilir.

Kısmi protez daha küçük bir ameliyat olarak görülse de her hastaya uygulanamaz. Uygun olmayan hastada kısmi protez kullanılması erken başarısızlığa yol açabilir.

Diz Protezi Cerrahisi

Diz protezi, ileri derecede hasar gören diz eklemi yüzeylerinin yapay bileşenlerle yeniden kaplanmasıdır.

Total diz protezinde genellikle:

Uyluk kemiğinin alt bölümünü kaplayan metal femoral bileşen
Kaval kemiğinin üst bölümüne yerleştirilen metal tibial tabla
İki metal yüzey arasındaki polietilen ara parça
Gerekli hastalarda diz kapağı bileşeni

kullanılır.

AAOS, diz protezi bileşenlerinin metal alaşımlar, seramik materyaller ve güçlü plastik parçalardan üretilebildiğini belirtmektedir.

Total Diz Protezi

Kireçlenmenin dizin birden fazla bölümünü etkilediği hastalarda uygulanabilir.

Kısmi Diz Protezi

Kireçlenmenin yalnızca dizin iç, dış veya diz kapağı bölümünde sınırlı olduğu uygun hastalarda değerlendirilebilir.

Diz Kapağı Protezi

Kireçlenmenin yalnızca diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki eklemde sınırlı olduğu seçilmiş hastalarda uygulanabilir.

Robotik Diz Protezi

Robotik sistemler; ameliyat öncesi planlama, kemik kesilerinin kontrolü, protez büyüklüğünün belirlenmesi ve bağ dengesinin değerlendirilmesinde cerraha yardımcı olabilir.

Robot sistemi ameliyatı kendi başına yapmaz. Cerrah bütün aşamaları yönetir ve gerektiğinde planı değiştirir.

Kalça Protezi Cerrahisi

Kalça eklemi, femur başı ile leğen kemiğindeki asetabulum adı verilen yuvanın birleşmesiyle oluşur.

Total kalça protezinde:

Asetabular metal kap
Polietilen veya seramik ara yüzey
Femoral sap
Metal veya seramik protez başı

kullanılabilir.

Total Kalça Protezi

Hem femur başı hem de asetabular yuva protez bileşenleriyle değiştirilir.

Kısmi Kalça Protezi

Genellikle ileri yaştaki bazı kalça kırığı hastalarında yalnızca femur başı değiştirilir. Doğal eklem yuvası korunur.

Kalça Yüzey Değiştirme Protezi

Femur başının tamamı çıkarılmadan yalnızca hasarlı yüzeyinin kaplandığı bir yöntemdir. Sınırlı sayıdaki uygun hastada değerlendirilebilir.

Robotik Kalça Protezi

Robotik sistemler:

Protez büyüklüğünün planlanmasına
Asetabular kabın konumuna
Eklem dengesinin değerlendirilmesine
Bacak uzunluğundaki değişimin kontrolüne

yardımcı olabilir.

Omuz Protezi Cerrahisi

Omuz protezi, hasarlı omuz eklem yüzeylerinin yapay bileşenlerle değiştirilmesidir.

Anatomik Omuz Protezi

Doğal omuz ekleminin top-yuva yapısını taklit eder. Rotator manşet tendonlarının yeterli çalıştığı ileri omuz kireçlenmesi hastalarında değerlendirilebilir.

Ters Omuz Protezi

Doğal eklem düzeni değiştirilir. Metal küre kürek kemiği tarafına, çukur biçimindeki plastik bileşen ise üst kol kemiği tarafına yerleştirilir.

Ters omuz protezi özellikle:

Onarılamayan büyük rotator manşet yırtıklarında
Rotator manşet yırtığı artropatisinde
Bazı parçalı omuz kırıklarında
Daha önce yapılan omuz protezinin başarısızlığında
Ciddi kemik ve tendon kaybında

değerlendirilebilir.

AAOS’ye göre ters omuz protezinde metal küre doğal yuvaya, plastik yuva ise üst kol kemiği tarafına yerleştirilir. Bu tasarım, rotator manşet yetersiz olduğunda deltoid kasının kolu kaldırmasına yardımcı olabilir.

Kısmi Omuz Protezi

Yalnızca humerus başının değiştirildiği protez türüdür. Bazı kırık ve avasküler nekroz hastalarında değerlendirilebilir.

Protezlerin Yapımında Hangi Malzemeler Kullanılır?

Eklem protezlerinde farklı malzemeler bir arada kullanılabilir:

Titanyum alaşımları
Kobalt-krom alaşımları
Paslanmaz çelik
Seramik
Yüksek çapraz bağlı polietilen
Gözenekli metal yüzeyler

Metal bileşenler yük taşıyan yüzeylerde kullanılırken polietilen ve seramik parçalar eklemin kaygan hareketine yardımcı olabilir.

Kullanılacak malzeme:

Hastanın yaşına
Kemik kalitesine
Aktivite düzeyine
Protezin uygulanacağı ekleme
Daha önceki ameliyatlara
Cerrahi planlamaya

göre belirlenir.

Her hasta için geçerli tek bir “en iyi protez markası” veya “en iyi protez malzemesi” bulunmaz. Protezin tasarımı kadar doğru hasta seçimi, uygun boyutlandırma, doğru yerleşim ve rehabilitasyon da önemlidir.

Çimentolu ve Çimentosuz Protez Nedir?

Çimentolu Protez

Protez bileşenleri, kemik çimentosu olarak adlandırılan özel bir materyalle kemiğe sabitlenir.

Kemik kalitesinin düşük olduğu bazı hastalarda çimentolu protez tercih edilebilir.

Çimentosuz Protez

Protez yüzeyi kemiğin zaman içinde proteze doğru büyümesine uygun şekilde tasarlanmıştır. İlk mekanik tutunmanın ardından biyolojik tutunma gelişmesi beklenir.

Hibrit Protez

Protez bileşenlerinden biri çimentolu, diğeri çimentosuz olarak uygulanabilir.

Sabitleme yöntemi hastanın yaşına, kemik kalitesine, ekleme ve kullanılan protezin tasarımına göre belirlenir.

Robotik Protez Cerrahisi Ne Sağlar?

Robotik protez cerrahisi, ameliyat öncesi planlama ve ameliyat sırasındaki bazı işlemlerde cerraha yardımcı olan teknoloji destekli bir yöntemdir.

Robotik sistemler:

Hastanın anatomisinin üç boyutlu değerlendirilmesine
Protez boyutunun planlanmasına
Kemik kesilerinin sınırlandırılmasına
Protez açılarının değerlendirilmesine
Dizde bağ dengesinin kontrol edilmesine
Kalçada bacak uzunluğunun değerlendirilmesine
Planlanan protez konumunun uygulanmasına

yardımcı olabilir.

Robot ameliyatı tek başına gerçekleştirmez. Kemik kesileri ve protez yerleşimi cerrahın kontrolündedir.

Robotik cerrahi:

Kesin başarı
Sıfır komplikasyon
Tamamen ağrısız ameliyat
Herkeste daha hızlı iyileşme
Her hastada daha uzun protez ömrü

anlamına gelmez.

Kullanılacak teknoloji, hastanın anatomisine ve uygulanacak ameliyata göre belirlenmelidir.

Navigasyon ve Kişiye Özel Cerrahi Planlama

Robotik sistemler dışında bilgisayar destekli navigasyon ve hastaya özel cerrahi kılavuzlar da kullanılabilir.

Navigasyon sistemleri cerrahın kemik kesileri ve protez konumunu ameliyat sırasında takip etmesine yardımcı olabilir.

Hastaya özel kılavuzlarda ise bilgisayarlı tomografi veya MR görüntülerinden yararlanılarak hastanın anatomisine uygun cerrahi kalıplar hazırlanabilir.

Bu yöntemlerin hiçbiri cerrahi deneyimin ve doğru hasta seçiminin yerine geçmez.

Protez Ameliyatından Önce Yapılan Tetkikler

Ameliyat öncesinde hastanın genel sağlık durumu ayrıntılı şekilde değerlendirilir.

İstenebilecek incelemeler şunlardır:

Tam kan sayımı
Kan şekeri ölçümü
Böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri
Pıhtılaşma testleri
Kan grubu
İdrar tahlili
Elektrokardiyografi
Akciğer grafisi
Eklem röntgenleri
Bilgisayarlı tomografi
Gerekli durumlarda MR
Anestezi değerlendirmesi

Hastanın daha önce geçirdiği ameliyatlar, kullandığı ilaçlar ve bilinen alerjileri doktora bildirilmelidir.

Ameliyat Öncesi Enfeksiyon Kontrolü

Vücutta aktif enfeksiyon bulunması protez enfeksiyonu riskini artırabilir.

Ameliyat öncesinde:

Diş ve diş eti enfeksiyonları
İdrar yolu enfeksiyonları
Cilt yaraları
Ayak mantarı
Tırnak enfeksiyonları
Solunum yolu enfeksiyonları

değerlendirilmelidir.

Ameliyat bölgesindeki kesik, yara veya sivilceler cerrahi ekibe bildirilmelidir.

Protez Ameliyatı Öncesi Hazırlık

Ameliyat öncesindeki hazırlık süreci iyileşmeyi etkileyebilir.

Sigaranın Bırakılması

Sigara yara iyileşmesini ve kemik dolaşımını olumsuz etkileyebilir. Enfeksiyon ve solunum komplikasyonlarının riskini artırabilir.

Kan Şekeri Kontrolü

Kontrolsüz diyabet enfeksiyon ve yara iyileşmesi problemlerinin riskini yükseltebilir.

Kilo Yönetimi

Fazla kilo ameliyatın teknik zorluğunu, yara problemlerini ve rehabilitasyon yükünü artırabilir.

Kansızlığın Değerlendirilmesi

Kansızlık tespit edilirse nedeni araştırılarak ameliyat öncesinde uygun tedavi planlanabilir.

Kas Gücünün Korunması

Hekimin izin verdiği egzersizlerle ameliyat öncesinde kas gücünün korunması ameliyat sonrası rehabilitasyonu kolaylaştırabilir.

NICE kalite standardı, diz ve kalça protezi planlanan hastalara ameliyat öncesi ve sonrası iyileşmeye yardımcı olacak egzersizler ile yaşam tarzı konusunda bilgi verilmesini önerir.

Ev Ortamı Ameliyat Öncesinde Nasıl Hazırlanmalıdır?

Diz veya kalça protezi sonrasında düşme riskini azaltmak için:

Kaygan halılar kaldırılabilir.
Geçiş alanlarındaki kablolar düzenlenebilir.
Banyoya kaydırmaz paspas yerleştirilebilir.
Gerekiyorsa tutunma barları kullanılabilir.
Sık kullanılan eşyalar kolay ulaşılabilir yerlere alınabilir.
Alçak koltuklar yerine uygun yükseklikte sandalye hazırlanabilir.
Gece aydınlatması sağlanabilir.
Yürüteç veya koltuk değneği için geçiş alanı oluşturulabilir.

Omuz protezi sonrasında ise sık kullanılan eşyaların ameliyat edilmeyen kol ile ulaşılabilecek yerlere yerleştirilmesi yararlı olabilir.

Protez Ameliyatında Anestezi

Protez ameliyatları genel anestezi, bölgesel anestezi veya bu yöntemlerin birlikte kullanılmasıyla gerçekleştirilebilir.

Anestezi yöntemi:

Uygulanacak ameliyata
Hastanın genel sağlık durumuna
Kan sulandırıcı kullanımına
Omurga yapısına
Anestezi uzmanının değerlendirmesine
Hastanın tercih ve uygunluğuna

göre belirlenir.

Diz ve kalça protezlerinde spinal veya epidural anestezi değerlendirilebilir. Omuz protezinde genel anesteziye ek olarak ağrı kontrolüne yardımcı olabilecek sinir blokları kullanılabilir.

Protez Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ameliyatın ayrıntıları uygulanacak ekleme göre değişmekle birlikte genel aşamalar şöyledir:

Hasta ameliyathaneye alınır ve uygun anestezi uygulanır.
Ameliyat bölgesi antiseptik solüsyonla hazırlanır.
Cerrahi kesiyle ekleme ulaşılır.
Hasarlı kıkırdak ve gerekli miktarda kemik yüzeyi çıkarılır.
Kemik, protez bileşenlerine uygun şekilde hazırlanır.
Deneme protezleri yerleştirilir.
Eklem hareketi, protez boyutu ve yumuşak doku dengesi kontrol edilir.
Kalıcı protez bileşenleri kemiğe sabitlenir.
Eklem hareketleri ve protez kararlılığı yeniden kontrol edilir.
Cerrahi alan temizlenerek katlar uygun şekilde kapatılır.

Ameliyat süresi uygulanan ekleme, deformitenin derecesine, daha önce geçirilmiş ameliyatlara ve gerekli ek işlemlere göre değişir.

Makale içi görsel 2: Hasarlı diz eklemi, protez bileşenleri ve tamamlanan total diz protezini gösteren aşamalı görsel bu bölümün altında kullanılmalıdır.

Ameliyattan Sonra Ağrı Nasıl Kontrol Edilir?

Protez ameliyatından sonraki erken dönemde cerrahiye bağlı ağrı beklenebilir.

Ağrı kontrolünde:

Farklı gruplardan ağrı kesici ilaçlar
Bölgesel sinir blokları
Soğuk uygulama
Uygun pozisyonlama
Erken ve kontrollü hareket
Hastaya özel egzersiz programı

birlikte kullanılabilir.

Ağrının tamamen ortadan kalkması beklenmeden hareket ve rehabilitasyon başlatılabilir. Amaç ağrıyı hastanın güvenli şekilde hareket edebileceği düzeye indirmektir.

Protez Ameliyatından Sonra Hastanede Kalış

Hastanede kalış süresi:

Uygulanan protez türüne
Hastanın yaşına
Genel sağlık durumuna
Evde destek bulunmasına
Ameliyat sonrası hareket kapasitesine
Ağrı kontrolüne
Ek komplikasyon gelişip gelişmemesine

göre değişebilir.

Taburculuk için hastanın:

Ağrısının kontrol altında olması
Güvenli şekilde hareket edebilmesi
Gerekli yardımcı cihazı kullanabilmesi
Yara takibinin uygun olması
Evde uygulanacak egzersizleri öğrenmesi

beklenebilir.

Protez Ameliyatından Sonra Ne Zaman Yürünür?

Diz ve kalça protezinden sonra genel durumu uygun olan hastalarda destekli ayağa kalkma ve yürüme çoğunlukla erken dönemde başlatılır.

İlk yürüyüşler:

Fizyoterapist
Hemşire
Doktor
Eğitimli sağlık personeli

gözetiminde gerçekleştirilebilir.

Başlangıçta yürüteç veya koltuk değneği kullanılabilir.

Bacağa verilecek yük miktarı:

Protezin türüne
Kemik kalitesine
Sabitleme yöntemine
Kemik grefti uygulanmasına
Ameliyat sırasında kırık oluşmasına
Revizyon ameliyatı yapılıp yapılmadığına

göre değişebilir.

Omuz Protezi Sonrası Kolun Kullanılması

Omuz protezinden sonra kol genellikle askıyla korunur. Askının kullanım süresi uygulanan proteze ve tendon onarımına göre belirlenir.

Erken dönemde:

El hareketleri
El bileği hareketleri
Dirsek hareketleri
İzin verilen pasif omuz hareketleri

başlatılabilir.

Aktif omuz hareketleri ve güçlendirme egzersizleri cerrahın rehabilitasyon planına göre ilerletilir.

Protez Cerrahisi Sonrası Rehabilitasyon

Rehabilitasyon protez ameliyatının önemli bir parçasıdır.

NICE, kalça, diz veya omuz protezi uygulanan yetişkinlere taburculuk öncesinde ameliyat sonrası rehabilitasyon hakkında bilgi verilmesini önermektedir.

Rehabilitasyonun hedefleri:

Eklem hareket açıklığını geliştirmek
Kas gücünü artırmak
Dengeyi düzeltmek
Güvenli yürümeyi öğretmek
Yardımcı cihaz kullanımını düzenlemek
Günlük yaşam hareketlerini yeniden kazandırmak
Düşme riskini azaltmak
Ameliyat edilen eklemi korumaktır.

Kalça ve diz protezi sonrası temel rehabilitasyon; hareket açıklığı, kas kuvveti, yürüme eğitimi ve fonksiyonel günlük hareket çalışmalarını içerebilir.

İyileşme Sürecinin Aşamaları

İlk Günler

Ağrı ve şişlik kontrol edilir.
Kan pıhtısına karşı koruyucu önlemler uygulanır.
Solunum ve dolaşım egzersizleri başlatılır.
Uygun hastalar ayağa kaldırılır.
Yara yeri takip edilir.
Güvenli yatak ve sandalye geçişleri öğretilir.

İlk Haftalar

Yürüme veya kol kullanma kapasitesi artırılır.
Eklem hareketleri kontrollü şekilde geliştirilir.
Kas güçlendirme egzersizleri uygulanır.
Yardımcı cihazlar doktor önerisine göre kullanılır.
Yara bakımı sürdürülür.
Düşme riski oluşturan hareketlerden kaçınılır.

Sonraki Aylar

Kas gücü ve denge geliştirilir.
Günlük yaşam aktivitelerine aşamalı dönüş sağlanır.
Kontrol röntgenleri çekilebilir.
Hastaya uygun sportif aktivitelere başlanabilir.
İşe ve araç kullanmaya dönüş değerlendirilir.

Tam iyileşme birkaç ay sürebilir. Hastanın kendisini iyi hissetmesi, bütün dokuların tamamen iyileştiği anlamına gelmeyebilir.

Protez Ameliyatının Genel Riskleri

Her cerrahi işlem gibi protez ameliyatlarının da riskleri vardır.

Enfeksiyon

Enfeksiyon yüzeysel yara bölgesinde veya protezin çevresinde gelişebilir. Derin protez enfeksiyonunda cerrahi temizlik, uzun süreli antibiyotik tedavisi veya protezin değiştirilmesi gerekebilir.

Bakteriler protezin metal ve plastik yüzeylerinde ya da çevre dokularda yaşayarak protez eklem enfeksiyonuna neden olabilir.

Kan Pıhtısı

Özellikle diz ve kalça protezlerinden sonra bacak damarlarında pıhtı oluşabilir. Pıhtının akciğere ulaşması ciddi bir tabloya neden olabilir.

Koruyucu önlemler:

Erken hareket
Ayak bileği egzersizleri
Hekimin önerdiği kan sulandırıcı ilaçlar
Varis çorabı
Mekanik basınç cihazları
Yeterli sıvı tüketimi

olabilir.

Kanama

Ameliyat sırasında veya sonrasında kanama görülebilir. Bazı hastalarda kan nakli gerekebilir.

Damar ve Sinir Yaralanması

Eklem çevresindeki damar veya sinirler nadiren zarar görebilir. Geçici ya da kalıcı his ve hareket kaybı gelişebilir.

Protez Çevresinde Kırık

Ameliyat sırasında veya ameliyattan yıllar sonra düşme sonucunda protez çevresinde kırık oluşabilir.

Hareket Kısıtlılığı

Yara dokusu, kas zayıflığı veya eklem sertliği nedeniyle beklenen hareket açıklığı elde edilemeyebilir.

Devam Eden Ağrı

Protez ameliyatından sonra çoğu hastada eklem kaynaklı ağrının azaltılması hedeflenir. Ancak bazı hastalarda tamamen açıklanamayan ağrı devam edebilir.

Protezde Gevşeme ve Aşınma

Protez bileşenleri zaman içinde aşınabilir veya kemiğe olan bağlantısını kaybedebilir. AAOS, implant yüzeylerinin zaman içerisinde aşınabileceğini ve bileşenlerin gevşeyebileceğini belirtmektedir.

Eklem Türüne Özgü Riskler

Diz Protezinde

Dizde sertlik
Bağ dengesizliği
Diz kapağı problemleri
Protez çevresi kırık
Hareket sırasında tıklama sesi
Devam eden ön diz ağrısı

görülebilir.

Kalça Protezinde

Kalça çıkığı
Bacak uzunluğu farkı
Kalça çevresi kas zayıflığı
Protez çevresinde kırık
Protez yüzeylerinde aşınma
Topallamanın devam etmesi

görülebilir.

Omuz Protezinde

Protez çıkığı
Rotator manşet yetmezliği
Deltoid kası problemleri
Omuz sertliği
Akromiyon veya kürek kemiği stres kırığı
Sinir yaralanması

görülebilir.

Protez Enfeksiyonu Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler protez enfeksiyonunu düşündürebilir:

Yüksek ateş
Titreme
Eklem ağrısında artış
Yara çevresinde kızarıklık
Belirgin şişlik
Yara yerinden akıntı
Yara iyileşmesinin gecikmesi
Daha önce rahat çalışan protezin ağrılı hâle gelmesi
Eklemde sıcaklık artışı

Kronik protez enfeksiyonlarında ateş veya belirgin kızarıklık olmayabilir. Tek belirti giderek artan eklem ağrısı olabilir.

Tanıda:

Kan testleri
CRP ve sedimantasyon
Eklem sıvısı incelemesi
Kültür
Röntgen
Gerekli ileri görüntülemeler

kullanılabilir.

Protezlerin Ömrü Ne Kadardır?

Protezlerin kullanım süresi her hastada aynı değildir.

Protez ömrünü etkileyen faktörler:

Hastanın yaşı
Vücut ağırlığı
Aktivite düzeyi
Protezin uygulandığı eklem
Kullanılan protezin tasarımı
Protez bileşenlerinin konumu
Kemik kalitesi
Enfeksiyon gelişmesi
Düşme ve travmalar
Yüksek darbeli aktiviteler
Düzenli kontroller

olarak sıralanabilir.

Modern protezler uzun yıllar işlevini sürdürebilir. Bununla birlikte hiçbir protez için ömür boyu kullanım garantisi verilemez.

Genç ve aktif hastalarda protezin daha uzun süre yüke maruz kalması nedeniyle yaşam boyu revizyon ihtimali daha yüksek olabilir.

Protezi Korumak İçin Nelere Dikkat Edilmelidir?

Önerilen egzersizler düzenli yapılmalıdır.
Vücut ağırlığı kontrol altında tutulmalıdır.
Düşme riskine karşı önlem alınmalıdır.
Kontrol muayeneleri ihmal edilmemelidir.
Yüksek darbeli sporlardan kaçınılmalıdır.
Vücuttaki enfeksiyonlar ihmal edilmemelidir.
Diş ve ağız sağlığına dikkat edilmelidir.
Yeni başlayan protez ağrısı değerlendirilmelidir.
Hekim önerisi olmadan ağır yük kaldırılmamalıdır.

Protez Sonrası Hangi Aktiviteler Yapılabilir?

İyileşme tamamlandıktan ve hekim onayı alındıktan sonra düşük darbeli aktiviteler genellikle tercih edilir:

Yürüyüş
Yüzme
Sabit bisiklet
Kontrollü egzersizler
Hafif doğa yürüyüşü
Uygun tempoda golf
Günlük ev işleri

Şu aktiviteler protezi daha fazla zorlayabilir:

Koşu
Sıçrama
Temas sporları
Ağır yük taşıma
Kontrolsüz çömelme
Tekrarlayıcı baş üstü ağır kaldırma
Düşme riski yüksek sporlar

AAOS, diz protezi sonrası komplikasyonların genel olarak düşük görülmesine rağmen geliştiğinde tam iyileşmeyi uzatabileceğini veya sınırlayabileceğini belirtmektedir.

Araç Kullanmaya Ne Zaman Dönülebilir?

Araç kullanmaya dönüş için herkese uyan kesin bir süre yoktur.

Hastanın:

Araca güvenli şekilde binip inebilmesi
Direksiyonu kontrol edebilmesi
Pedalları güvenli kullanabilmesi
Ani fren yapabilmesi
Araç kullanmayı etkileyen ağrı kesicileri bırakmış olması
Doktor onayı alması

gerekir.

Sağ veya sol tarafın ameliyat edilmesi ve aracın otomatik ya da manuel olması süreyi etkileyebilir.

İşe Dönüş Süresi

İşe dönüş süresi yapılan işe göre değişir.

Masa başı çalışanlar daha erken dönebilir.
Uzun süre ayakta çalışanların daha fazla zamana ihtiyacı olabilir.
Ağır kaldıran veya fiziksel güç gerektiren mesleklerde işe dönüş daha geç olabilir.
Çömelme, tırmanma ve yüksekten çalışma gerektiren işler ayrıca değerlendirilmelidir.

İşe dönüş kararı yalnızca ameliyattan sonra geçen süreye göre değil, hastanın fonksiyonlarına göre verilmelidir.

Revizyon Protez Cerrahisi Nedir?

Daha önce yerleştirilmiş protezin bir bölümünün veya tamamının değiştirilmesine revizyon protez cerrahisi denir.

Revizyon ameliyatı şu durumlarda gerekebilir:

Aseptik gevşeme
Protez enfeksiyonu
Protez bileşenlerinde aşınma
Tekrarlayan çıkık
Eklem dengesizliği
Protez çevresi kırık
İleri kemik kaybı
Protez bileşeninin kırılması
Devam eden ciddi ağrı
Protezin uygun olmayan konumu

Revizyon protezlerinde:

Uzun saplı bileşenler
Metal takozlar
Gözenekli metal koniler
Kemik greftleri
Daha kısıtlayıcı protez sistemleri
Hastaya özel implantlar

kullanılabilir.

Revizyon ameliyatları ilk protez ameliyatlarına göre daha kapsamlı olabilir. Kemik kaybı, yara dokusu ve enfeksiyon ihtimali cerrahi planlamayı zorlaştırabilir.

Protez Enfeksiyonunda Tek ve İki Aşamalı Revizyon

Tek Aşamalı Revizyon

Enfekte protez çıkarılır, dokular temizlenir ve aynı ameliyatta yeni protez yerleştirilir. Seçilmiş hastalarda uygulanabilir.

İki Aşamalı Revizyon

İlk ameliyatta enfekte protez çıkarılır, dokular temizlenir ve gerekirse antibiyotikli geçici ara protez yerleştirilir.

Enfeksiyonun kontrol altına alındığı değerlendirildikten sonra ikinci ameliyatta kalıcı revizyon protezi uygulanır.

Yöntem seçimi enfeksiyonun süresine, mikroorganizmaya, kemik kaybına ve hastanın genel sağlık durumuna göre yapılır.

Protez Sonrası Düzenli Kontroller Neden Önemlidir?

Bazı protez problemleri belirgin ağrı oluşmadan başlayabilir. Düzenli kontroller sırasında:

Protezin konumu
Kemikle bağlantısı
Aşınma bulguları
Kemik kaybı
Eklem dengesi
Hastanın yürüme veya hareket kapasitesi

değerlendirilebilir.

Kontrol sıklığı hastaya, protezin türüne ve ameliyattan sonra geçen süreye göre belirlenir.

Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?

Aşağıdaki belirtilerde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

Ani nefes darlığı
Göğüs ağrısı
Kanlı öksürük
Bilinç değişikliği
Bacakta ani ve belirgin şişlik
Baldırda şiddetli ağrı
Yüksek ateş ve titreme
Yara yerinden yoğun akıntı
Eklemde ani şekil değişikliği
Düşme sonrasında kol veya bacağın kullanılamaması
Uzuvda soğukluk, solukluk veya morarma
Parmaklarda yeni başlayan ciddi güç kaybı

Sık Sorulan Sorular

Protez ameliyatı için yaş sınırı var mıdır?

Kesin bir yaş sınırı bulunmaz. Hastanın ağrısı, fonksiyon kaybı, genel sağlık durumu ve eklem hasarı değerlendirilir.

Genç hastalara protez uygulanabilir mi?

İleri eklem hasarı bulunan genç hastalarda da protez uygulanabilir. Ancak gelecekte revizyon ihtimali dikkate alınarak eklem koruyucu seçenekler ayrıca değerlendirilir.

Protez ameliyatı ne kadar sürer?

Ameliyat süresi ekleme, protezin türüne, deformiteye ve ek işlemlere göre değişir. Revizyon ameliyatları ilk protez ameliyatlarından daha uzun sürebilir.

Robotik protez ameliyatı herkese uygulanır mı?

Hayır. Robotik sistemin uygunluğu hastanın anatomisine, uygulanacak proteze ve mevcut teknolojiye göre belirlenir.

Protez ameliyatından sonra ağrı tamamen geçer mi?

Ameliyatın temel amaçlarından biri eklem kaynaklı ağrıyı azaltmaktır. Ancak her hastada tamamen ağrısız sonuç garanti edilemez.

Protez ameliyatından sonra ne zaman yürünür?

Diz ve kalça protezinden sonra uygun hastalarda erken destekli yürüyüş başlatılabilir. Yük verme miktarı cerrahi işleme göre belirlenir.

Protez sonrası fizik tedavi zorunlu mudur?

Rehabilitasyon çoğu hasta için iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Programın yoğunluğu ve süresi hastaya göre değişir.

İki dize veya kalçaya aynı anda protez yapılabilir mi?

Seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir. Ancak ameliyat yükü ve komplikasyon riskleri ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

Fazla kilo protez ameliyatına engel midir?

Her zaman kesin engel değildir. Ancak enfeksiyon, yara problemi, pıhtı ve protez aşınması gibi riskleri artırabilir.

Protez sonrası merdiven kullanılabilir mi?

Rehabilitasyon sürecinde merdiven çıkma ve inme eğitimi verilebilir. İlk dönemde korkuluk ve yardımcı cihaz kullanılabilir.

Protez sonrası namaz kılınabilir mi?

Diz üstü oturma, derin çömelme ve kalçayı ileri derecede bükme bazı protezleri zorlayabilir. Hastanın eklem hareketleri ve protez türüne göre sandalye kullanması önerilebilir.

Protez ameliyatından sonra yan yatılabilir mi?

Kalça ve omuz protezinde yan yatmaya başlama zamanı cerrahi yönteme ve iyileşmeye bağlıdır. Doktor önerisi alınmalıdır.

Protezle MR çekilebilir mi?

Modern protezlerin önemli bir bölümü belirli koşullarda MR ile uyumludur. Protezin varlığı görüntüleme öncesinde radyoloji ekibine bildirilmelidir.

Protez havaalanında alarm verir mi?

Metal protez güvenlik cihazlarında sinyal oluşturabilir. Görevliye protez bulunduğu söylenebilir. Protez kartı kontrol muafiyeti sağlamaz.

Protez ameliyatı kesin çözüm müdür?

Protez ameliyatı ileri eklem hasarının tedavisinde kullanılan etkili yöntemlerden biridir. Ancak risksiz veya ömür boyu garantili bir işlem değildir. Sonuç hasta seçimi, cerrahi planlama ve rehabilitasyona bağlıdır.

Sonuç

Protez cerrahisi; ileri eklem hasarı nedeniyle ağrı, hareket kısıtlılığı ve fonksiyon kaybı yaşayan hastalarda değerlendirilen kapsamlı bir cerrahi tedavi alanıdır.

Diz, kalça veya omuz protezinden hangisinin ve hangi protez türünün uygun olduğu:

Hastanın şikâyetleri
Eklemdeki hasarın dağılımı
Kemik kalitesi
Bağ ve tendonların durumu
Genel sağlık koşulları
Günlük aktivite düzeyi
Tedaviden beklentileri

doğrultusunda belirlenir.

Başarılı bir protez tedavisi; doğru hasta seçimi, ayrıntılı ameliyat öncesi planlama, uygun implant ve cerrahi yöntem, risklerin kontrol edilmesi ve kişiye özel rehabilitasyonun birlikte yürütülmesini gerektirir.

Eklem ağrısının nedeni ve protez ameliyatına ihtiyaç olup olmadığı ortopedi ve travmatoloji muayenesi sonrasında belirlenmelidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi veya kişiye özel tıbbi öneri yerine geçmez.